İlaç Ayrımı
Drug Discrimination
Tanım
Bir organizmanın, farklı farmakolojik ajanların ya da bir ajanın plaseboyla oluşturduğu içsel nörobiyolojik durumları ayırt etme yeteneğini ölçen davranışsal paradigma.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kemirgene amfetamin enjekte edildiğinde sol kaldıraçtan su ödülü alması, tuzlu su enjekte edildiğinde ise sağ kaldıraçtan ödül alması öğretilir. Hayvan zamanla amfetaminin yarattığı içsel uyarılmışlık halini sol kaldıraçla eşleştirir. Araştırmacılar yeni sentezlenmiş bir molekülü test ettiklerinde, hayvanın bu yeni molekülü amfetamin gibi algılayıp sol kaldıraça basması, molekülün amfetamin benzeri bir merkezi sinir sistemi profiline sahip olduğunu ampirik olarak kanıtlar.
Derin Analiz
İlaç ayrımı prosedürü, psikofarmakoloji ve davranışsal nörobilimde, ajanların merkezi sinir sisteminde yarattığı özgül interoseptif ipuçlarının (internal cues) doğasını incelemek için kullanılan en güvenilir hayvan modeli yaklaşımlarından biridir. Operant koşullandırma ilkelerine dayanan bu yöntemde, canlılara belirli bir ilaç veya tuzlu su (salin) enjekte edilir ve iki farklı kaldıraçtan doğru olanına basmaları pekiştirilir. Hayvanlar, beyinlerindeki reseptör profillerinin aktivasyonuna bağlı olarak ortaya çıkan özgün içsel durumu (örneğin bir uyarıcının yarattığı somatik ve bilişsel tonu) ayırt etmeyi öğrenirler. Bu metodoloji, yeni geliştirilen psikotrop ilaçların reseptör profillerini sınıflandırmada, tolerans gelişimini izlemede ve bağımlılık yapıcı maddelerin ayırt edici özelliklerinin nörokimyasal temelini (örneğin dopaminerjik veya serotoninerjik yollar üzerinden) haritalandırmada kritik bir ampirik temel sunar.
Etimoloji
İngilizce 'drug' (ilaç/etken madde) ve Latin kökenli 'discriminare' (ayırt etmek, seçmek, farklılığı saptamak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Koşullu kaçınma (conditioned avoidance) veya basit ayırt etme öğrenmesi (simple discrimination learning) ile karıştırılabilir; ancak ilaç ayrımındaki temel fark, dışsal uyaranların değil, tamamen farmakolojik olarak üretilen interoseptif (içsel duysal) durumların ayırt edilmesidir.