İmpostor Fenomeni
İmpostor Phenomenon
Tanım
Yüksek başarı sahibi bireylerin, dışsal kanıtlara rağmen başarılarını içselleştiremeyip kendilerini birer sahtekar olarak hissetmeleri ve bir gün yetersizliklerinin açığa çıkacağı korkusuyla yaşamaları durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Prestijli bir üniversiteden dereceyle mezun olup uluslararası bir şirkette üst düzey analist olarak çalışan bir bireyin, her başarılı sunumunun ardından 'Bu kez nasıl kandırdım ama?' düşüncesine kapılması, terfi aldığında ise bunun tamamen bir hata olduğunu düşünerek ifşa olacağı korkusuyla uykusuz geceler geçirmesi.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve kişilik psikolojisi literatüründe sıklıkla incelenen bu fenomen, bireyin başarılarını yetenek veya çabadan ziyade şans, zamanlama veya başkalarını yanıltma becerisiyle açıklamasıyla karakterizedir. Nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde, kusursuzlukçuluk (perfectionism) eğilimleri ve yüksek kaygı eşikleri ile yakın ilişki gösterir. Birey, içselleştirilmiş başarısızlık beklentisi nedeniyle kronik bir tetikte olma hali yaşar. Etyolojisinde erken dönem aile dinamikleri, ebeveynlerin başarıya aşırı odaklanması veya koşullu kabul örüntüleri kritik rol oynamaktadır. DSM-5'te bağımsız bir ruhsal bozukluk olarak sınıflandırılmasa da; yaygın anksiyete, depresyon ve özgüven kaybı gibi klinik tablolara zemin hazırlayan önemli bir psikolojik vulnüarite faktörüdür.
Etimoloji
İngilizce 'impostor' (sahtekar, dolandırıcı; Latince 'imponere' [koymak, kandırmak] sözcüğünden) ve 'phenomenon' (olgusal durum; Yunanca 'phainomenon' [görünen şey]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Düşük özgüven (kronik ve her alanda yetersizlik hissi yaratır; impostor fenomeni ise sadece başarı dönemlerinde ve sahtekarlık algısıyla kendini gösterir), Kronik yetersizlik sendromu.