Kaçınılan Uyarıcı
Aversive Event
Tanım
Organizmanın maruz kaldığında rahatsızlık, acı veya stres deneyimlediği ve bu nedenle ortamından uzaklaşma veya kaçınma tepkisi geliştirdiği her türlü uyarıcı durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir farenin zeminden hafif elektrik şoku alması bir kaçınılan olaydır; fare bu durumdan kaçınmak için uyarıcıdan önce gelen ışık sinyaliyle birlikte güvenli bölgeye geçmeyi hızla öğrenir. Klinik pratikte ise bireyin yoğun sosyal ortamlarda maruz kaldığı alay edilme riski, benzer şekilde kaçınma davranışlarını pekiştiren sosyal bir kaçınılan olay niteliği taşır.
Derin Analiz
Davranışçı psikoloji ve öğrenme kuramları bağlamında, kaçınılan uyarıcılar klasik ve edimsel koşullandırma süreçlerinde merkezi bir rol oynar. Organizma, bu tür olayların öngörülebilir ipuçlarından kaçınmayı veya bu olayları sonlandırmayı öğrenir (negatif pekiştirme). Nörobiyolojik düzeyde, bu tür uyarıcıların işlenmesi amigdala merkezli korku devrelerini ve sempatik sinir sistemini aktive ederek akut bir kaçış veya savaş-kaç yanıtı tetikler. Algılanan uyarıcının şiddeti, bireyin geçmiş yaşantıları ve bilişsel değerlendirmeleri doğrultusunda öznel olarak şekillenir.
Etimoloji
Latince 'aversus' (arkasını dönmüş, uzaklaşmış, kaçınan) sözcüğünden türetilmiştir; 'a-' (uzaklaşma, -den) ve 'vertere' (dönmek) fiillerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Nötr uyarıcı (organizma üzerinde başlangıçta olumlu ya da olumsuz bir etki yaratmayan uyarıcı) ve ödül/pekiştireç (davranışın olasılığını artıran olumlu uyarıcı) kavramlarıyla karıştırılır; kaçınılan uyarıcı ise davranışın olasılığını azaltma veya kaçınma yoluyla ortadan kalkma eğilimindedir.
Keşfetmeye Devam Edin
Negatif Pekiştirme
Negatif Pekiştirme
Negative Reinforcement
İstenmeyen veya itici bir uyarıcının ortamdan uzaklaştırılması, önlenmesi ya da ertelenmesi yoluyla bir davranışın tekrarlanma olasılığının artırılması sürecidir.
İncele
Kaçınma Öğrenmesi
Kaçınma Öğrenmesi
Avoidance Learning
Organizmanın, olumsuz veya cezalandırıcı bir uyarıcıyla karşılaşmamak için belirli bir davranışı icra etmeyi öğrendiği operant koşullanma sürecidir.
İncele
Cezalandırma
Cezalandırma
Punishment
Edimsel koşullanmada, bir davranışın ardından nahoş bir uyarıcının eklenmesi veya istenen bir uyarıcının uzaklaştırılması yoluyla o davranışın gelecekteki olasılığını azaltma süreci.
İncele