Katatonik Şizofreni
Catatonic Schizophrenia
Tanım
Motor becerilerde belirgin bozulma, aşırı hareketlilik ya da tam hareketsizlik (stupor), negativizm ve ekolali gibi belirtilerle karakterize edilen, güncel tanı kılavuzlarında şizofreni için bir belirteç (specifier) olarak yer alan tarihsel alt tip.
Örnek Vaka / Uygulama
Otuz yaşındaki bir hastanın saatler boyunca tamamen hareketsiz, dışarıdan gelen uyaranlara tepkisiz ve mum alevi esnekliğinde (waxy flexibility) bir postürde kalarak kalması; hemen ardından hiçbir dış neden olmaksızın ani ve amaçsız bir motor coşku (katatonik heyecan) dönemine girmesi.
Derin Analiz
Katatonik şizofreni, motor sistem ile üst düzey kognitif süreçler arasındaki nöral entegrasyonun ciddi biçimde sekteye uğradığı klinik bir tablodur. DSM-IV-TR döneminde bağımsız bir alt tip olarak sınıflandırılmış olsa da, DSM-5 ve DSM-5-TR ile birlikte bu kategori kaldırılmış; katatoni tablosu primer şizofreni, bipolar bozukluk veya diğer tıbbi durumlarla ilişkilendirilebilen klinik bir 'nitelendirici' (with catatonia) haline getirilmiştir. Nörobiyolojik düzeyde, frontostriatal devrelerdeki dopaminerjik iletkenlik bozuklukları ve GABAerjik disfonksiyonlar bu motor inhibisyon veya ajitasyon döngülerinden sorumlu tutulmaktadır.
Etimoloji
Yunanca 'kata-' [aşağı/tamamen] + 'tonos' [gerginlik/tonus] sözcüklerinden türetilmiş olup, kas tonusundaki aşırı değişimleri ve hareketsizlik durumunu niteler; 'schizophrenia' ise 'schizein' [bölmek] ve 'phren' [zihin] köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Katatoni sendromu genellikle primer majör depresyon veya bipolar bozukluğun mani evresindeki katatonik özelliklerle karıştırılır; aralarındaki temel fark, katatonik şizofrenide eşlik eden dezorganize düşünce, halüsinasyonlar ve hezeyanlar gibi tipik şizofrenik psikopatolojilerin bulunmasıdır.