Katı Determinizm
Hard Determinism
Tanım
İnsan eylemlerinin ve seçimlerinin, bireyin üzerinde hiçbir anlamlı kontrol sahibi olmadığı nedensel güçler tarafından tamamen belirlendiğini ve özgür iradenin bir illüzyon olduğunu savunan felsefi ve psikolojik görüş.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir değerlendirmede, dürtü kontrol bozukluğu nedeniyle suç işleyen bir danışanın genetik yatkınlıkları, erken çocukluk travmaları ve nörolojik yapıları incelenirken terapist, bireyin bu eylemi 'kendi başına özgürce seçmediğini', aksine geçmiş değişkenlerin kaçınılmaz bir çıktısı olarak o an o eylemi gerçekleştirmek zorunda kaldığını analiz eder.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler, nörobilim ve felsefenin kesişim kümesinde yer alan katı determinizm; evrendeki her olayın, geçmişteki durumlar ve doğa yasaları tarafından zorunlu kılındığını öne sürer. Nörobiyolojik düzeyde, Libet tipi deneyler ve karar alma süreçlerinin elektriksel potansiyellerinin bilinçli farkındalıktan milliseconds önce beyinde tetiklendiğini gösteren bulgular, davranışların nedensel bir zincirin ürünleri olduğu argümanını destekler. Klinik psikoloji ve psikiyatride bu yaklaşım, bireysel sorumluluk, ahlaki faillik (agency) ve suçluluk kavramlarının yeniden tanımlanmasını gerektirir. Tedavi süreçlerinde hastanın özerklik algısı ile biyolojik-çevresel kısıtlılıkları arasındaki dengeyi kurarken determinist bakış açısı, suçluluk duygusunun azaltılmasında terapötik bir araç olabilirken, aynı zamanda iradeyi pasifize etme riski de taşır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Yumuşak determinizm (compatibilism) ile karıştırılır; yumuşak determinizm özgür irade ile determinizmin uyumlu olabileceğini savunurken, katı determinizm özgür iradenin kesinlikle var olmadığını kabul eder.