Kronik Travmatik Ensefalopati
Chronic Traumatic Encephalopathy
Tanım
Tekrarlayan hafif kafa travmaları ve sarsıntıların tetiklediği, ilerleyici nörodejeneratif bir beyin hastalığıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllarca profesyonel Amerikan futbolu oynamış ve kariyeri boyunca sayısız hafif kafa darbesi (sarsıntı) almış 45 numaralı eski bir sporcunun, emeklilikten yıllar sonra progresif olarak başlayan paranoid düşünceler, ani öfke nöbetleri, yakın bellek zayıflığı ve günlük işlerini planlamada yaşadığı ciddi yürütücü işlev kayıpları ile nöroloji kliniğine başvurması.
Derin Analiz
Kronik Travmatik Ensefalopati (CTE), özellikle temas sporlarında veya askeri çatışmalarda görülen tekrarlayan subklinik ve klinik sarsıntıların uzun vadeli bir sonucudur. Nöropatolojik olarak, beyin parankiminde, özellikle kortikal sulkusların derinliklerinde hiperfosforile tau proteinlerinin (p-tau) nörofibriler yumaklar oluşturarak birikmesiyle karakterizedir. Bu patolojik süreç, beyin dokusunda yaygın aksonal hasar, ventriküler genişleme ve frontal ile temporal loblarda belirgin atrofiye yol açar. Klinik tablo; erken evrelerde dürtü kontrol bozuklukları, öfke patlamaları ve duygudurum dalgalanmalarıyla başlarken, ilerleyen evrelerde epizodik bellek kaybı, yürütücü işlev bozuklukları ve nihayetinde demans tablosuyla sonuçlanır. Kesin tanısı yalnızca post-mortem beyin dokusu incelemesiyle konulabilmektedir.
Etimoloji
Yunanca 'chronos' [zaman] + 'trauma' [yaralanma] ve 'enkephalon' [beyin] + 'pathos' [hastalık, acı] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Akut sarsıntı (concussion) ile sıklıkla karıştırılır; akut sarsıntı anlık işlevsel bozukluk yaratırken CTE yıllar içinde gelişen kalıcı bir proteinopati ve nörodejenerasyondur. Ayrıca Alzheimer hastalığı ile benzer tau birikimleri gösterse de, p-tau dağılım paterninin perivasküler olması ve sulkus tabanlarında kümelenmesiyle Alzheimer'dan ayırt edilir.