Kronopsikoloji
Chronopsychology
Tanım
Sirkadiyen ritimlerdeki ve uyku-uyanıklık döngülerindeki değişimlerin, bireyin bilişsel ve duygusal işlevselliği üzerindeki etkilerini inceleyen bilim dalıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Gece vardiyasında çalışan bir hemşirenin, sabaha karşı saat 04:00 sularında circadian trough (biyolojik dip noktası) nedeniyle dikkat eksikliği yaşaması ve ilaç dozajı hesaplamasında yaptığı bilişsel hata.
Derin Analiz
Kronopsikoloji, biyolojik saatlerin (supraskiazmatik çekirdek öncülüğünde) insan davranışı, dikkat, reaksiyon süresi ve bellek performansıyla olan etkileşimini inceler. Biyolojik ritimlerin desynchronization (senkronizasyon kaybı) yaşamasının; endokrin salınımı, kortizol döngüsü ve melatonin regülasyonu üzerinden bilişsel kapasiteyi nasıl daralttığını ampirik yöntemlerle ortaya koyar. Vardiyalı çalışma, jet-lag ve uyku yoksunluğu gibi durumlarda prefrontal korteks aktivitesinin düştüğü ve yürütücü işlevlerde bozulmalar görüldüğü nörogörüntüleme ve psikofizyolojik ölçümlerle doğrulanmaktadır.
Etimoloji
Yunanca 'chronos' [zaman] + 'psyche' [ruh, zihin] ve 'logia' [bilim, çalışma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kronobiyoloji (daha çok fizyolojik ve moleküler düzeydeki ritimleri inceler; kronopsikoloji ise bu ritimlerin doğrudan davranışsal ve psikolojik yansımalarına odaklanır).