Litigöz Paranoya
Litigious Paranoia
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
52 yaşındaki bir bireyin, apartman yönetiminin aldığı ortak bir çatı onarımı kararını kendisini ekonomik ve sosyal olarak bitirmeye yönelik küresel bir komplonun parçası olarak görmesi, komşularını mahkemeye vermesi, sonuç alamayınca hakimleri ve avukatları da 'görevini kötüye kullanma' suçlamasıyla üst mahkemelere ve savcılıklara sürekli şikayet etmesi hali.
Derin Analiz
Litigöz paranoya (paranoia querulans), DSM-5 sınıflamasında doğrudan ayrı bir tanı kategorisi olarak yer almasa da, Delüzyonel Bozukluk'un (Sanrılı Bozukluk) 'persekütuvar' (takip edilme/zulmedilme) veya 'büyüklük' alt tipine ya da belirli kişilik patolojilerine eşlik eden klinik bir örüntü olarak tezahür eder. Temel mekanizma, kişinin yaşadığı her türlü olumsuzluğu dışsal ve kötü niyetli bir komplonun ürünü olarak kodlamasıdır. Bu bireyler, adalet sistemini kendi sanrılı sistemlerini meşrulaştırma ve haklılama aracı olarak kullanır. Bilişsel düzeyde, doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ve atıf hatası (attribution error) maksimum düzeydedir; en küçük bir ihtilaf, telafisi imkansız bir insan hakları ihlali olarak algılanır ve yasal merciler nezdinde bitmek bilmeyen dava süreçleri tetiklenir.
Etimoloji
Latince 'litigiosus' (davalık, nizacı, çekişmeli) kelimesinden ve Grekçe 'para-' (öte, yanı sıra) ile 'nous' (akıl) köklerinden türetilen 'paranoia' teriminin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Antisosyal Kişilik Bozukluğu (yasaları bilinçli ve çıkar amaçlı ihlal ederler, litigöz bireyler ise hak aradıklarına inandıkları için yasaları takıntı düzeyinde kullanırlar); Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu (düzen ve kurallara takıntılıdırlar ancak persekütuvar sanrılar barındırmazlar).