Mola
Time Out (TO)
Tanım
İstenmeyen davranışı pekiştiren çevresel uyarıcıların aniden ortadan kaldırılması veya bireyin pekiştireç sağlayan ortamdan geçici olarak uzaklaştırılması suretiyle o davranışın sıklığını azaltmayı hedefleyen edimsel koşullama tekniği.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşındaki Mert, oyuncak paylaşma kavgası sırasında kardeşine vurduğunda, annesi onu sakin ve nötr bir ses tonuyla, evdeki dikkat çekici uyarıcılardan (televizyon, oyuncaklar) arındırılmış, güvenli ama uyarıcıdan yoksun bir mola sandalyesine iki dakikalığına oturtur. Bu süreçte Mert ile göz teması kurmaz ve tartışmaz. Süre bitiminde Mert'ten beklenen sakin davranış sergilendikten sonra normal aktivitesine dönmesine izin verilir.
Derin Analiz
Edimsel koşullama teorisi çerçevesinde mola prosedürü, negatif cezalandırma (pekiştirecin geri çekilmesi) veya ekstinksiyon (söndürme) mekanizmalarıyla işlev görür. Temel mantık, bireyin sergilediği hedef dışı veya yıkıcı eylemin ardından, haz verici ya da dikkat çekici uyarıcılara erişimini kısıtlamaktır. Klinik uygulamada, özellikle yıkıcı davranış bozuklukları, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve oppositional defiant disorder (karşı gelme karşıt gelme bozukluğu) vakalarında ebeveyn ve öğretmen eğitimi programlarının (örneğin Triple P veya Parent Management Training) vazgeçilmez bir bileşenidir. Nörobiyolojik açıdan, prefrontal korteksin dürtü kontrolü ve gecikmiş ödül işleme devreleriyle doğrudan ilişkilidir; bireye anlık tatmini durdurma ve durumun yarattığı uyarılmayı regüle etme fırsatı sunar.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir deyim olup, 'zaman' (time) ve 'dışarıda kalmak/ara vermek' (out) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. Operant koşullama terminolojisine davranışçı ekol tarafından kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Tecrit (isolation) veya oda hapsi ile karıştırılmamalıdır; mola, cezalandırma amacı gütmekten ziyade kısa süreli bir uyarıcı yoksunluğu yaratarak regülasyon sağlamayı amaçlar ve uzun süreli sosyal dışlanma içermez.
Keşfetmeye Devam Edin
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele