Naltrekson
Naltrexone
Tanım
Opioid reseptörlerini bloke ederek opioidlerin ve alkolün pekiştirici, öforik etkilerini ortadan kaldıran sentetik bir opioid antagonistidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır opiyat bağımlılığı ile mücadeden vazgeçmek istemeyen ancak artık abstinans (perhiz) hedefleyen 34 yaşındaki bir danışana, medikal detoksifikasyon süreci tamamlandıktan ve idrar taramalarında opioidlerden tamamen arındığı doğrulandıktan sonra günlük oral naltrekson tedavisi başlanır. Danışan ilacı kullandığı süre zarfında, olası bir relaps anında dışarıdan aldığı opiyatların beyindeki reseptörleri aktive edemediğini ve beklenen öforik hazzı alamadığını deneyimler; bu durum operant koşullama ilkelerine benzer şekilde madde arama davranışının sönmesine (extinction) zemin hazırlar.
Derin Analiz
Naltrekson, merkezi ve periferik sinir sistemindeki mü (μ), kappa (κ) ve delta (δ) opioid reseptörlerine yüksek afiniteyle bağlanan ancak içsel aktivitesi (intrinsic activity) olmayan bir kompetitif antagonisttir. Enteral biyoyararlanımı naloksana kıyasla oldukça yüksektir ve oral ile uzun salınımlı enjektabl formülasyonları mevcuttur. Nörobiyolojik düzeyde, mezolimbik dopaminerjik yolağın opioid aracılı tonunu baskılayarak, alkol tüketimi veya opioid kullanımı sırasında ortaya çıkan dopamin salınımını ve dolayısıyla 'ödül' mekanizmasını köreltir. Bu durum, maddeye yönelik aşerme (crawling/craving) döngüsünün kırılmasında nörokimyasal bir tampon görevi görür. Ancak opioid bağımlısı bireylerde detoksifikasyon tamamlanmadan ve vücutta aktif opioid agonistleri varken uygulanırsa, reseptörleri ani bir şekilde bloke ederek şiddetli bir yoksunluk sendromunu (akut opioid yoksunluğu) tetikler. Alkol kullanım bozukluğunda ise endojen opioid sisteminin aşırı aktivasyonunu modüle ederek relaps (nüksetme) oranlarını düşürmede adjuvan bir farmakoterapi ajanı olarak kullanılır.
Etimoloji
Kimyasal yapısını tanımlayan köklerden türetilmiştir; 'N-' (azot üzerindeki metil grubunu belirtir) + 'al- (allil)' + 'trekson (oksikodon türevi olan antagonist yapıların son ekinden uyarlanmıştır).
Karıştırmayın
Nalokson ile sıklıkla karıştırılır; nalokson kısa yarı ömürlü olup acil durumlarda opioid aşırı dozunu (overdose) tersine çevirmek için kullanılırken, naltrekson daha uzun yarı ömürlüdür ve idame tedavisinde relaps önleyici olarak tercih edilir.