Östres
Eustress
Tanım
Bireyin başa çıkabileceği düzeyde zorlayıcı fakat ulaşılabilir, ödüllendirici görevler karşısında deneyimlediği optimal uyarılma ve pozitif stres tepkisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir sunum öncesinde hissedilen hafif kalp çarpıntısı ve zihinsel uyarış, kişinin sunuma daha iyi hazırlanmasını, performansının zirvesine çıkmasını ve sunum sonrasında yüksek bir başarı tatmini yaşamasını sağlar.
Derin Analiz
Endokrinolog Hans Selye tarafından Genel Adaptasyon Sendromu (GAS) çerçevesinde kavramsallaştırılan östres, her stresörün patolojik olmadığını aksine insan gelişimini tetiklediğini savunur. Nörobiyolojik düzeyde, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksı ve sempatik sinir sistemi aktive olur; ancak salınan kortizol ve adrenalin miktarı homeostazı bozacak yıkıcı bir düzeyde kalmaz, aksine odaklanmayı, bilişsel esnekliği ve motivasyonu artırır. Bireyin duruma atfettiği öz-yeterlilik algısı, distres ile östres arasındaki ince çizgiyi belirler; tehdit olarak algılanmayan zorluklar meydan okuma (challenge) olarak kodlanır ve dopaminerjik ödül mekanizmalarını tetikleyerek kişisel tatmin sağlar.
Etimoloji
Yunanca 'eu-' (iyi, güzel, sağlıklı) öneki ile İngilizce 'stress' (baskı, gerilim) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur; kelime anlamı itibarıyla 'iyi stres' veya 'yapıcı gerilim' demektir.
Karıştırmayın
Distres ile karıştırılır; distres yıkıcı, kronik ve işlevselliği bozucu negatif stres iken, östres yapıcı, kısa süreli ve gelişimi destekleyen pozitif stres formudur.