Otomatize Duyarsızlaştırma
Automated Desensitization
Tanım
Sistematik duyarsızlaştırma sürecinde anksiyete tetikleyici ve gevşetici uyaranların sunumunu kolaylaştırmak amacıyla dijital medya ve teknolojik cihazların kullanıldığı klinik müdahale yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu tanısı alan ve terapist gözüyle göz teması kurarak yapılan provalarda yoğun utanç ve kaçınma davranışı sergileyen bir danışana, ev ödevi olarak kulaklık ve dijital bir uygulama aracılığıyla kademeli sosyal senaryolar dinletilmesi ve her aşamada diyafram nefesiyle gevşeme egzersizleri yapması sağlanır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve davranışçı terapiler bağlamında otomatize duyarsızlaştırma, Joseph Wolpe'un klasik sistematik duyarsızlaştırma protokolünün teknolojik araçlarla modifiye edilmiş halidir. Danışanın terapist karşısında maruziyet sürecine direnç gösterdiği, utanç duyduğu veya terapist bağımlılığını minimize etmek istenilen durumlarda kritik bir işlev görür. Bilgisayar destekli programlar, sanal gerçeklik veya dijital ses/görüntü kayıtları aracılığıyla maruziyet hiyerarşisi danışanın kendi kontrolünde yönetilir. Nörobiyolojik düzeyde, bu yöntem amigdala hiperaktivitesini sönümlendirme (extinction) sürecini tetiklerken prefrontal korteksin korku anılarının üst bilişsel kontrolünü yeniden yapılandırmasına olanak tanır. Terapistin fiziksel yokluğu, bazı danışanlarda sosyal değerlendirilme kaygısını düşürerek maruziyetin etkinliğini artırabilir.
Etimoloji
Yunanca 'autos' [kendi başına, otomatik] ve Latince 'desensibilisatio' [duyarlılığın giderilmesi, 'de-' (yok etme, uzaklaştırma) + 'sensus' (duyu, his)] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma (otomatizasyon içermez, geleneksel olarak terapist eşliğinde yapılır) ve sanal gerçeklik maruziyeti (VR exposure; otomatize duyarsızlaştırmanın daha spesifik ve daldırma odaklı bir alt kümesidir).