Öz-kontrol Terapisi
Self-control Therapy
Tanım
Bireyin kendi davranışlarını izleme, değerlendirme ve pekiştirme süreçlerini yapılandırarak otomasyonu değiştirmesini hedefleyen davranışçı bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresyon tanısı ile başvuran bir danışanın, gün içinde aktivite azalması ve sürekli yetersizlik hissi yaşaması üzerine terapistle birlikte her gün gerçekleştirdiği olumlu eylemleri kaydettiği bir 'öz-izleme günlüğü' tutması sağlanır. Danışan, haftalık hedeflerini küçük parçalara böler ve her küçük başarıda kendisine daha önce belirlenmiş bir öz-pekiştirme ödülü (örneğin sevdiği bir yürüyüşü yapmak) verir, böylece dışsal onay mekanizmalarına bağımlılığı azalır.
Derin Analiz
Frederick H. Kanfer tarafından geliştirilen öz-kontrol terapisi, klasik davranışçı tekniklerin bilişsel süreçlerle harmanlandığı, bireyin dışsal denetim odaklarından bağımsızlaşarak kendi davranışlarının ajanı olmasını sağlayan yapılandırılmış bir müdahaledir. Süreç üç ana evreye ayrılır: Öz-izleme (self-monitoring), öz-değerlendirme (self-evaluation) ve öz-pekiştirme (self-reinforcement). Klinik uygulamada özellikle depresyon, anksiyete ve dürtü kontrol bozukluklarında hastanın çevresel uyaranlara verdiği tepkileri içsel bir düzenleyici mekanizma aracılığıyla yeniden yapılandırması amaçlanır. Danışan, günlükler ve davranış sözleşmeleri vasıtasıyla kendi verilerini toplar; bu verileri gerçekçi olmayan standartlarla değil, aşamalı ve ulaşılabilir hedeflerle karşılaştırır. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, prefrontal korteksin yürütücü işlevlerinin (executive functions) güçlendirilmesini ve limbik sistemin anlık ödül mekanizmalarının geciktirilmiş tatmin (delayed gratification) lehine modüle edilmesini gerektirir.
Etimoloji
İngilizce 'self' (öz, kendi) ve 'control' (kontrol etmek, denetlemek, Latince 'contra-' [karşı] + 'rotulus' [tekerlek kayıt defteri]) kelimelerinin birleşimi ile türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile sıkça karıştırılır; BDT temel olarak irrasyonel inançların ve bilişsel çarpıtmaların değiştirilmesine odaklanırken, öz-kontrol terapisi doğrudan davranış döngülerinin kişinin kendi öz-düzenleme (self-regulation) becerileriyle yönetilmesine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Öz Düzenleme
Öz Düzenleme
Self-regulation
Bireyin kendi davranışlarını öz-izleme, öz-değerlendirme ve öz-pekiştirme süreçleri aracılığıyla denetleme ve yönlendirme kapasitesi.
İncele