Pekiştirme Duyarlılığı Kuramı
Reinforcement Sensitivity Theory (RST)
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek BAS duyarlılığına sahip bir birey, kumar makinelerinin sesleri veya sosyal onay gibi potansiyel ödül sinyallerine karşı aşırı uyarılır ve dürtüsel kararlar alarak riskli yatırımlar yapabilir. Buna karşılık, yüksek BIS duyarlılığına sahip bir başka birey, yeni bir sosyal ortama girerken olası olumsuz değerlendirmeleri zihninde büyüterek kaçınma davranışı sergiler ve yoğun anksiyete yaşar.
Derin Analiz
Jeffrey Alan Gray tarafından 1970 yılında geliştirilen ve sonradan revize edilen Pekiştirme Duyarlılığı Kuramı, kişilik ve motivasyonun altındaki nörofizyolojik altyapıyı inceler. Model temelde üç ana sistem üzerine kuruludur: Davranışsal Yaklaşım Sistemi (BAS - Behavioral Approach System), Davranışsal İnhibisyon/Çekilme Sistemi (BIS - Behavioral Inhibition System) ve Savaş-Kaç-Donma Sistemi (FFSS - Fight-Flight-Freeze System). BAS, dopaminerjik yollarla ilişkilendirilip koşullu ödüllere yönelme davranışını tetiklerken; artan dürtüsellikle ilişkilidir. BIS ise septohipokampal sistem tarafından yönetilir, ceza, belirsizlik ve yenilik durumlarında çatışma çözme ile kaygı düzeyini belirler. Bireylerin bu sistemlerindeki reaktivite eşikleri, onların temel kişilik varyanslarını oluşturur.
Etimoloji
İngilizce 'reinforcement' (pekiştirme, Latince 're-' [yeniden] + 'fortis' [güçlü]), 'sensitivity' (duyarlılık, Latince 'sensus' [duyu/his]) ve 'theory' (kuram, Yunanca 'theoria' [gözlem/inceleme]) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Beş Faktörlü Kişilik Kuramı'ndaki dışadönüklük ve nevrotisizm ile sıkça karıştırılır; ancak RST bu özellikleri doğrudan tanımlamak yerine, onların altında yatan nedensel nörobiyolojik mekanizmaları ve motivasyonel süreçleri açıklamayı hedefler.
Keşfetmeye Devam Edin
Davranışsal Yaklaşım Sistemi
Davranışsal Yaklaşım Sistemi
Behavioral Approach System (BAS)
Pekiştirme duyarlılığı teorisinde iştahsal motivasyonu kontrol ettiği ve bireyi ödül sinyallerine doğru harekete geçirdiği varsörülen fizyolojik mekanizma.
İncele
Davranışsal İnhibisyon Sistemi
Davranışsal İnhibisyon Sistemi
Behavioral İnhibition System (BIS)
Pekiştirme duyarlılığı kuramında ceza, cezasız kalma ve yenilik sinyallerine yanıt vererek olumsuz sonuç doğurabilecek davranışları ve hedefe yönelik hareketleri durdıran nörobiyolojik mekanizma.
İncele