Rasyonel Bağımlılık
Rational Addiction
Tanım
Madde kullanım bozukluğu olan bireylerin, bağımlılık yaratan maddelerin tüketimini anlık hazlar ile gelecekteki bedelleri (monomer, sağlık ve sosyal maliyetler) rasyonel bir maliyet-fayda analiziyle tartarak gerçekleştirdiğini savunan tartışmalı iktisadi model.
Örnek Vaka / Uygulama
Ağır bir sigara bağımlısı olan bir yazılımcının, her sigara paketine ödediği yüksek vergileri (anlık parasal maliyet) ve ileride karşılaşabileceği olası sağlık harcamalarını bilmesine rağmen, sigaranın yarattığı anlık stres azaltıcı ve zihinsel odaklanma faydasını (high) daha ağır basan bir değer olarak hesaplayıp bilinçli şekilde tüketime devam etmesi.
Derin Analiz
Davranışsal iktisat ve mikroekonomi temelli bu hipotez, Gary Becker ve Kevin M. Murphy tarafından geliştirilmiştir. Geleneksel klinik psikoloji ve nörobiyolojinin aksine, bağımlılığı irade dışı bir beyin hastalığı veya saf dürtü kontrol bozukluğu olarak değil; bireyin gelecekteki tüketim faydasını maksimize etmeye çalıştığı, hatta geçmiş tüketimin bugünkü talebi artırdığı (pekiştireç etkisi) ileri düzeyde öngörülü bir optimizasyon süreci olarak ele alır. Model, tolerans ve yoksunluk gibi klinik olguları bile ekonomik 'fiyat esnekliği' ve 'zamanlar arası ikame' kavramlarıyla açıklamaya çalışır. Ancak klinik psikiyatri ve nörobilim çevrelerinde, prefrontal korteksteki yapısal bozulmaları ve dopaminerjik ödül mekanizmasındaki otomasyonu göz ardı ettiği gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kalmaktadır.
Etimoloji
Latince 'rationalis' [akılcı, orantılı] (ratio [hesap, akıl] kökünden) + İngilizce 'addiction' [bağımlılık] (Latince 'addicere' [borç karşılığı köle olmak, teslim olmak] fiilinden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Dürtü Kontrol Bozukluğu (impulse control disorder), anlık hazlara dayalı, uzun vadeli sonuçların hiç hesaba katılamadığı dürtüsel patlamaları ifade ederken; rasyonel bağımlılık, ileriye dönük (forward-looking) ve matematiksel olarak optimize edilmiş bir maliyet-fayda hesabını baz alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Davranışsal İktisat
Davranışsal İktisat
Behavioral Economics
Bilişsel önyargıların, sezgisel karar alma süreçlerinin ve psikolojik değişkenlerin ekonomik davranışları nasıl şekillendirdiğini inceleyen disiplinler arası alan.
İncele
Maliyet-fayda Analizi
Maliyet-fayda Analizi
Cost–benefit Analysis
Farklı program veya stratejilerin ekonomik verimliliğini belirlemek amacıyla tüm maliyetlerin ve kazanımların ortak bir para birimine indirgenerek oranlandığı analitik prosedür.
İncele
Madde Kullanım Bozukluğu
Madde Kullanım Bozukluğu
Substance Use Disorder
Maddeye bağlı olumsuz sonuçlara ve işlevsellikte belirgin bozulmaya rağmen devam eden fizyolojik, davranışsal ve bilişsel belirtiler kümesi.
İncele
Pekiştirme Tarifesi
Pekiştirme Tarifesi
Schedule Of Reinforcement
Edimsel koşullamada, bir davranışın hangi sıklıkla veya hangi koşullarda pekiştireçle ödüllendirileceğini belirleyen kural sistemi.
İncele