Rol İçi Çatışma
İntrarole Conflict
Tanım
Tek bir sosyal rolün barındırdığı çelişkili beklentiler, roller arası belirsizlikler veya taleplerin uyuşmazlığı nedeniyle ortaya çıkan psikolojik gerilim durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni atanmış bir kıdemli hemşirenin, hastane yönetimi tarafından hastalarla geçirilen sürenin kısaltılması ve bürokratik evrak işlerinin artırılması talimatı ile mesleki etik kodlarının 'hastaya merkeze alan bütüncül bakım' beklentisi arasında sıkışıp kalması, tipik bir rol içi çatışma vakasıdır.
Derin Analiz
Rol içi çatışma, bireyin üstlendiği tek bir statü veya pozisyona atfedilen davranışsal beklentilerin kendi içinde tutarsızlık göstermesiyle tetiklenir. Sosyal psikoloji ve örgütsel davranış literatüründe bu durum; rolün doğasındaki karmaşıklık, rol gereklerinin muğlaklığı (role ambiguity) veya rolü tanımlayan paydaşlar arasındaki uzlaşmazlıklar (örneğin bir yöneticinin hem üst yönetimin katı kurallarını uygulamak hem de astlarının dostane koçu olmak zorunda kalması) zemininde gelişir. Bilişsel uyumsuzluk kuramı çerçevesinde birey, aynı anda iki zıt beklentiyi karşılayamayacağı için yoğun bir karar verme stresi, yabancılaşma ve tükenmişlik riskiyle karşı karşıya kalır. Nörobiyolojik düzeyde bu kronik karar verme ve uyum baskısı, prefrontal korteksteki yürütücü işlevleri zorlayarak amigdala kaynaklı stres tepki yollarını (HPA aksı) sürekli aktive eder.
Etimoloji
Latince 'intra-' (içinde, içeride) öneki ile Latince 'rota' (tekerlek, geleneksel görev/makam) kelimesinden türetilen 'role' sözcüğü ve Latince 'conflictus' (çarpışma, mücadele) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Roller arası çatışma (interrole conflict) ile sıklıkla karıştırılır; ancak roller arası çatışma bireyin sahip olduğu farklı rollerin (örneğin ebeveynlik ve kariyer) birbiriyle çelişmesini ifade ederken, rol içi çatışma tek bir rolün kendi içindeki tutarsızlıkları ele alır.