Sonuç Bağımlılığı
Outcome Dependence / Outcome İnterdependence
Tanım
🔹 1. (outcome dependence):
Bir bireyin elde edeceği ödüllerin ya da maruz kalacağı cezaların, tamamen veya kısmen bir başka kişinin eylemlerine dayandığı sosyal etkileşim durumudur.
🔹 2. (outcome interdependence):
İki veya daha fazla bireyin, birbirlerinin nihai sonuçları ve kazanımları üzerinde karşılıklı etki ve kontrole sahip olduğu sosyal dinamik.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (outcome dependence): Kariyerinde yükselmek isteyen kıdemsiz bir araştırmacının, makalesinin kabul edilmesini ve fon almasını tamamen departman başkanının onayına ve tutumuna bağlamış olması; bu durumda araştırmacının akademik çıktılarının başkanın kararlarına doğrudan bağımlı hâle gelmesi. 🔹 2. (outcome interdependence): Yönetim kurulu toplantısında iki ortak girişimcinin kâr payı ve şirketin geleceği hakkında karar alırken, birinin atacağı imzanın diğerinin de finansal getirisini doğrudan etkilemesi ve bu süreçte birbirlerinin hamlelerini hesaba katmak zorunda kalması.
Derin Analiz
🔹 1. (outcome dependence):
John W. Thibaut ve Harold H. Kelley'nin 'The Social Psychology of Groups' (1959) adlı eserinde temelleri atılan sosyal mübadele teorisi çerçevesinde şekillenen bu kavram, kişilerarası ilişkilerde güç ve kontrol dinamiklerini inceler. Sonuç bağımlılığı, bireylerin kendi hedeflerine ulaşabilmek için karşı tarafın davranış biçimlerine uyum sağlama zorunluluğunu doğurur. Bilişsel ve sosyal psikolojik açıdan, bu durum bireyin karşı tarafın niyetlerini, tutumlarını ve olası hamlelerini daha yakından izlemesine (hiper-vigilans), sosyal biliş süreçlerini aktive etmesine ve izlenim yönetimi stratejilerini devreye sokmasına neden olur. Asimetrik güç ilişkilerinde bağımlı olan taraf, özerkliğinden ödün verme riskiyle karşı karşıya kalır.
🔹 2. (outcome interdependence):
John W. Thibaut ve Harold H. Kelley'nin Sosyal Değişim Teorisi (The Social Psychology of Groups, 1959) temelinde şekillenen bu kavram, dyadik ve grup içi ilişkilerde bireylerin eylemlerinin karşılıklı olarak birbirlerinin ödül ve maliyet dengesini belirlediği yapıları inceler. Bilişsel ve sosyal psikolojide, ortak amaçların varlığı veya kıt kaynakların paylaşımı bireyleri karşılıklı bir kader ortaklığına iter. Nörokültürel bağlamda, bu durum sosyal beyin ağlarının (özellikle medial prefrontal korteks ve temporoparietal bileşke) başkalarının niyetlerini ve olası kazanç/kayıp durumlarını hesaplamasını tetikler. Oyun teorisinde ve karar alma süreçlerinde iş birliği veya rekabet stratejilerinin temel belirleyicisidir.
Etimoloji
🔹 1. (outcome dependence):
İngilizce 'outcome' (sonuç, ürün; out [dışarı] + come [gelmek]) ve 'dependence' (bağımlılık; Latirmer 'dependere' [sarkmak, -e dayanmak, bağlı olmak]) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (outcome interdependence):
İngilizce 'outcome' (netice, sonuç: out- [dışarı] + come [gelmek]) ve Latince 'interdependere' (karşılıklı dayanmak: inter- [arasında, karşılıklı] + dependere [asılı durmak, dayanmak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (outcome dependence):
Outcome interdependence (sonuç karşılıklı bağımlılığı) ile sıklıkla karıştırılır; ancak sonuç bağımlılığı tek taraflı bir kontrol ilişkisini barındırırken, karşılıklı bağımlılık her iki aktörün de birbirinin sonuçlarını etkilediği dengeli bir etkileşim alanı sunar.
🔹 2. (outcome interdependence):
Outcome dependence (tek taraflı bağımlılık; bir kişinin sonucunun diğerine bağlı olması ancak durumun karşılıklı olmaması) ile karıştırılır; outcome interdependence ise tam bir karşılıklılık (mutual influence) gerektirir.
Keşfetmeye Devam Edin
Karşılıklı Bağımlılık
Karşılıklı Bağımlılık
İnterdependence
İki ya da daha fazla bireyin, durumun veya değişkenin, birindeki değişimin kaçınılmaz olarak diğerini etkileyeceği biçimde birbirine karşılıklı olarak dayanması veya reaksiyon göstermesi durumu.
İncele
Sosyal Etki
Sosyal Etki
Social İnfluence
Bireyin düşünce, duygu veya davranışlarında, gerçek, hayali ya da zihnen ima edilen diğer insan varlığından kaynaklanan her türlü değişim.
İncele