Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Tutumların Üstbilişsel Modeli

Metacognitive Model Of Attitudes (MCM)

Tanım

Bireylerin tutum nesnelerini yalnızca olumlu veya olumsuz değerlendirmelerle değil, aynı zamanda 'geçerlilik etiketleri' adı verilen doğru veya yanlış yargılarıyla birlikte kodladığını öne süren bilişsel model.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir reklam kampanyası izleyen bireyin, rasyonel olarak o ürünün işe yaramayacağını bilmesi ('yanlış' geçerlilik etiketi ile bilinçli düzeyde reddetmesi) ve açık tutum testlerinde ürünü olumsuz değerlendirmesi beklenir. Ancak geçmişteki yoğun maruz kalma nedeniyle, örtük tutum testlerinde ürüne karşı hâlâ otomatik bir çekim veya olumlu yönelim (otomatik ilişki) saptanabilir.

Derin Analiz

Richard E. Petty, Pablo Briñol ve Kenneth G. DeMarree tarafından geliştirilen tutumların üstbilişsel modeli (MCM), insan zihninin tutumsal bilgiyi işleme biçiminde ikili bir mimari sunar. Bu kurama göre, bellek ağında bir nesneyle ilişkilendirilenincelenen değerin (valans) yanı sıra, o bilginin doğruluğuna veya geçerliliğine dair ikincil bir üstbilişsel etiket bulunur. Modelin en kritik ayrımı, kasıtlı ve değerlendirici tutum ölçümlerinin (örneğin açık tutum ölçekleri) bu geçerlilik etiketlerinden doğrudan etkilenmesi, buna karşın otomatik ve istemsiz süreçleri yansıtan örtük tutum ölçümlerinin bu etiketlerden nispeten bağımsız kalmasıdır. Başka bir deyişle, birey bir düşüncenin veya inancın yanlış olduğunu mantıksal olarak bilse bile (geçerlilik etiketi 'yanlış' olarak işaretlenmiştir), daha önceden edinilmiş otomatik ilişkilendirmeler örtük düzeyde reaksiyon üretmeye devam edebilir. Bu mekanizma, açık ve örtük tutumlar arasındaki tutarsızlıkların açıklanmasında bilişsel psikoloji ve sosyal biliş literatüründe temel bir çerçeve sağlar.

Etimoloji

İngilizce 'meta-' (öte, ötesinde, -üstü) + Latince 'cognitio' (bilme, tanıma) kökünden türetilen 'metacognitive' ile Latince 'aptitudo' (uygunluk, eğilim) kökünden gelen 'attitude' sözcüklerinin birleşiminden oluşur.

Karıştırmayın

Bilişsel çelişki teorisi ile sıklıkla karıştırılır; bilişsel çelişki mevcut inançlar veya davranışlar arasındaki tutumsuzluktan doğan psikolojik rahatsızlığa odaklanırken, MCM doğrudan tutumun kendisinin bilişsel olarak nasıl temsil edildiği ve geçerlilik etiketleriyle nasıl etiketlendiği mimarisini inceler.

Keşfetmeye Devam Edin

Örtük Tutum

İmplicit Attitude

Bireyin bilinçli farkındalığı olmaksızın veya çok az farkındalıkla ortaya çıkan, görece kalıcı ve genel değerlendirici tepkisi.

İncele

Üstbiliş

Metacognition

Bireyin kendi bilişsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri aktif olarak izleyip kontrol edebilme kapasitesi.

İncele

Bilişsel Çelişki

Cognitive Dissonance

Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.

İncele