Uyarılmış Panik Atak
Cued Panic Attack
Tanım
Belirli bir durumsal tetikleyiciye maruz kalındığında veya bu durum beklendiğinde neredeyse istisnasız olarak ortaya çıkan panik atak türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu tanısı almış bir bireyin, önümüzdeki hafta yapacağı iş sunumunu düşünmeye başladığı anda, henüz toplantı odasına girmeden nefessiz kalması, taşikardi yaşaması ve yoğun bir ölüm korkusu hissetmesi.
Derin Analiz
Uyarılmış panik atak, DSM-5 tanı kriterlerinde panik bozukluk ile spesifik fobiler ve sosyal anksiyete bozukluğu arasındaki klinik kesişimi mekanistik olarak açıklar. Klasik koşullanma süreçleri ve amigdala-hipokampus aksındaki aşırı uyarılma, belirli bir çevresel ipucunu veya içsel bilişsel beklentiyi doğrudan bir felaket habercisi olarak kodlar. Birey henüz uyarıcıyla karşılaşmadan dahi (anticipatory anxiety), yalnızca durumu zihninde simüle ederek noradrenerjik sistemi, sempatik sinir sistemini ve HPA (hipotalamus-hipofiz-adrenal) aksını aktive eder. Bu durum, beklenmeyen (uncued) panik ataklardan farklı olarak öngörülebilir bir örüntü sergiler ve kaçınma davranışlarının (avoidance behaviors) pekişmesine zemin hazırlar.
Etimoloji
İngilizce 'cued' (işaretlenmiş, tetiklenmiş) sıfatı ile Latince 'panicus' (panik, dehşet) ve 'attakkare' (saldırmak) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Beklenmeyen (uncued) panik atak ile karıştırılır; beklenmeyen atakların harici bir tetikleyicisi yoktur ve 'durduk yere' başlar, uyarılmış ataklarda ise net bir çevresel veya bilişsel tetikleyici mevcuttur.