Carver Ve White BIS/BAS Ölçekleri
Carver And White’s BIS/BAS Scales
Tanım
Bireylerin davranışsal çekinme (BIS) ve davranışsal yaklaşma (BAS) sistemlerindeki eğilimsel duyarlılıklarını ölçmek için geliştirilmiş, öz-bildirime dayalı psikometrik bir değerlendirme aracıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir değerlendirmede, sosyal fobi tanısı konulan bir danışanın yüksek BIS puanları sergilemesi beklenirken, bipolar bozukluk tanılı bir bireyin manik atak dönemlerinde aşırı yükselen BAS alt boyut puanları (özellikle eğlence arayışı ve dürtü) bireyin riskli karar alma süreçlerindeki motivasyonel mekanizmalarını açıklamakta kullanılır.
Derin Analiz
Gray’in pekiştirme duyarlılığı kuramına (Reinforcement Sensitivity Theory) dayanan bu ölçek, insan motivasyonunun nörobiyolojik temellerini ölçmeyi hedefler. BIS, ceza, tehdit ve yenilik durumlarında kaygı üreterek davranışı durdurma veya uzaklaştırma işlevini görürken; sempatik sinir sistemi ve dopaminerjik yollarla ilişkili olan BAS, ödül arayışı, dürtü ve haz odaklı davranışları tetikler. Ölçek, tek bir BIS alt boyutunun yanı sıra BAS'ı üç alt boyutta inceler: Ödül Duyarlılığı (Reward Responsiveness), Dürtü (Drive) ve Eğlence Arayışı (Fun-Seeking). 4'lü Likert tipi derecelendirme ile bireyin hem anksiyete ve depresyona yatkınlığını (BIS yüksekliği) hem de mani, dürtüsellik ve madde kullanım eğilimlerini (BAS yüksekliği) yordamada klinik ve deneysel araştırmalarda kritik bir psikometrik araç olarak kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'Behavioral Inhibition System' (Davranışsal İnhibisyon/Çekinme Sistemi) ve 'Behavioral Activation System' (Davranışsal Aktivasyon/Yaklaşma Sistemi) kavramlarının kısaltmalarından türetilmiştir; Charles S. Carver ve Teri L. White tarafından 1994 yılında literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Genel kişilik envanterleri (örn: Beş Faktör Kişilik Envanteri) ile karıştırılabilir; ancak bu ölçekler genel kişilik özelliklerini değil, doğrudan motivasyonel sistemlerin duyarlılığını ölçer. Ayrıca dürtüsellik kavramının tek boyutlu sanılması, BAS alt boyutlarının (ödül duyarlılığı ve eğlence arayışının) göz ardı edilmesine yol açar.