Vicdan Azabı
Compunction
Tanım
Hatalı bir eylemden ya da henüz gerçekleştirilmemiş fakat zarar doğurması beklenen bir davranıştan kaynaklanan içsel huzursuzluk ve suçluluk hali.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir şirketin mali denetimini yapan bir uzmanın, üst yönetimden gelen baskıyla bazı usulsüzlükleri göz ardı etmeyi kabul etmesi, ancak imza aşamasına geldiğinde yaşadığı yoğun mide bulantısı, uyku bozuklukları ve derin pişmanlık dalgası compunction vakasına klasik bir örnektir.
Derin Analiz
Compunction, bireyin ahlaki pusulası ile sergilediği veya sergilemeyi tasarladığı eylemler arasındaki çelişkiden doğan bilişsel ve duygusal bir sürtünmedir. Nörobiyolojik düzeyde, bu kavram ön singulat korteks (ACC) ve insulanın aktivasyonuyla yakından ilişkilidir; ACC, hata tespiti ve sosyal uyumsuzluk sinyallerini işlerken, insula ahlaki ihlallerin yarattığı somatik rahatsızlığı ('midenin kazınması' veya 'göğüste sıkışma' gibi otonomik tepkiler) üretir. Klinik psikolojide, aşırı veya patolojik düzeydeki compunction; obsesif-kompulsif bozukluk, majör depresyon ve aşırı suçluluk odaklı anksiyete tablolarında merkezi bir duygu durumu bileşeni olarak karşımıza çıkar.
Etimoloji
Latince kökenli olup, 'birlikte' anlamındaki 'com-' ve 'delmek, iğnelemek' anlamındaki 'pungere' fiilinden türetilen 'compunctio' (batma, vicdan sızısı) kelimesinden evrilmiştir.
Karıştırmayın
Remorse (pişmanlık) terimi genellikle geçmişte işlenmiş bir hatanın sonrasındaki üzüntüyü kapsarken; compunction, eylemin hemen öncesindeki, sırasındaki veya sonrasındaki ahlaki iğnelenmeyi, yani vicdanın ilk sızısını ifade eder.