Yıkıcı Duygudurumu Düzenleyememe Bozukluğu
Disruptive Mood Dysregulation Disorder
Tanım
6-18 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerde görülen, gelişim düzeyine uymayan, haftada en az üç kez tekrarlayan şiddetli öfke patlamaları ve sürekli irritabl duygudurumla karakterize klinik bir tablodur.
Örnek Vaka / Uygulama
11 yaşında bir erkek çocuk, okulda öğretmeni yönerge verdiğinde veya evde tablet süresi bittiğinde, yaşına hiç uygun olmayan şekilde sandalyeleri deviriyor, çığlık atıyor ve nesnelere zarar veriyor. Haftada ortalama dört-beş kez yaşanan bu krizler 30 dakikadan uzun sürüyor. Bu patlamalar dışındaki günlerde de sürekli bir huysuzluk, çatışmaya meyilli olma ve eleştiriye karşı aşırı tepki verme durumu gözleniyor. Klinik değerlendirme sonucunda hastaya yıkıcı duygudurumu düzenleyememe bozukluğu tanısı konuluyor.
Derin Analiz
Yıkıcı duygudurumu düzenleyememe bozukluğu (DMDD), pediatrik popülasyonda aşırı irritabilitenin aşırı tanı almasını ve özellikle bipolar bozuklukla yanlış etiketlenmesini önlemek amacıyla DSM-5 ile nosolojik sınıflandırmaya dahil edilmiştir. Nörobiyolojik temelleri incelendiğinde, bu çocukların yüz ifadelerini algılama, ödül-ceza mekanizmaları ve frustrasyon (hayal kırıklığı) toleransında belirgin prefrontal korteks-amigdala devre bozuklukları sergiledikleri fMRI çalışmalarında gösterilmiştir. Öfke patlamaları arasındaki dönemde dahi süreklilik arz eden bir huzursuzluk ve öfke hali mevcuttur. Tanının konabilmesi için semptomların 6 ile 18 yaş arasında başlamış olması, en az 12 ay boyunca birden fazla bağlamda (ev, okul, akran ilişkileri) kesintisiz varlığını sürdürmesi ve ilk başlangıç yaşının 10'dan küçük olması gerekmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'disruptive' (yıkıcı, kesintiye uğratıcı: Latendir *disrumpere* [parçalamak, dağıtmak]), 'mood' (duygudurum: Eski İngilizce *mōd* [zihin, ruh hali]), 'dysregulation' (düzenleyememe: Grekçe *dys-* [bozuk, zor] + Latendir *regulare* [kurala bağlamak]) ve 'disorder' (bozukluk) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bipolar bozukluk ile en sık karıştırılır; ancak bipolar bozuklukta epizodik mani veya hipomani atakları görülürken, DMDD'de kronik ve sürekli bir irritabilite hâkimdir. Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu (ODD) ile de karışabilir; fakat ODD'de öfke patlamalarından ziyade otorite figürlerine karşı kural ihlali ve itaatsizlik ön plandayken, DMDD'nin merkezinde duygu regülasyon kapasitesinin nörolojik ve davranışsal olarak çökmesi yer alır.