Yüksek Labirent
Elevated Maze
Tanım
Yan duvarları bulunmayan, zeminden yüksekte konumlandırılmış ve deneklerin boşluk korkusu ile keşif dürtüsü arasındaki çatışmayı ölçmek için kullanılan standart bir davranışsal test düzeneğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Preklinik bir psikofarmakoloji laboratuvarında, yeni sentezlenen bir anksiyolitik (kaygı giderici) molekülün etkinliğini test etmek için fareler yüksek artı labirente yerleştirilir. Kontrol grubundaki fareler kapalı kollarda vakit geçirmeyi tercih ederken, test molekülü verilen farelerin açık kolları daha yüksek frekansta ve cesaretle keşfettiği gözlemlenir.
Derin Analiz
Yüksek labirent (elevated maze), rodent modellerinde anksiyete benzeri davranışları ve keşif motivasyonunu incelemek amacıyla geliştirilmiş bir davranışsal farmakoloji ve nörobiyoloji aracıdır. En yaygın varyantı olan Yüksek Artı Labirent (Elevated Plus Maze - EPM), açık ve kapalı kollar olmak üzere iki zıt bileşenden oluşur. Açık kolların yüksekte ve korumasız olması, kemirgenlerde doğal bir yükseklik ve açık alan korkusunu (agorafobi benzeri tepkiyi) tetiklerken; kapalı kollar güvenlik hissi sağlar. Denek hayvanının açık kollarda geçirdiği süre ve açık kollara giriş sayısı, anksiyete düzeyinin ters bir göstergesi olarak kabul edilir. Nörobiyolojik düzeyde bu paradigma, amigdala, prefrontal korteks ve hipokampus eksenindeki stres devrelerinin işlevselliğini incelemede kritik veriler sunar. İstatistiksel olarak, anksiyolitik ilaçların taranmasında ve validasyonunda güvenilir bir preklinik model olmasından ötürü yüksek yapı geçerliliğine sahiptir.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir bileşik terimdir; 'elevate' (Latince *elevare*: yukarı kaldırmak, yükseltmek) ve 'maze' (eski Cermen kökenli, çıkmaz sokakları olan karmaşık yol ağı) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Alley maze (duvarlı labirent) ile karıştırılır; alley maze kapalı ve korunaklı yollardan oluşurken, elevated maze tamamen açık, duvarsız ve yüksek riskli yüzeyler barındırır.