Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Yüksek Potaslı Antipsikotik

High-potency Antipsychotic

Tanım

Dopamin D2 reseptörlerine karşı nispeten yüksek afiniteye sahip olan ve genellikle belirgin ekstrapiramidal yan etkilere yol açan konvansiyonel antipsikotik ajan sınıfı.

Örnek Vaka / Uygulama

Akut paranoid şizofreni tanısıyla acil servise getirilen, ajite ve gerçeği değerlendirme yetisi tamamen bozulmuş bir hastaya, hızlı bir şekilde psikotik tablodan çıkabilmesi için haloperidol gibi yüksek potaslı bir antipsikotik başlanır. Klinik takipte psikotik semptomlar hızla gerilerken, hastanın kollarında ve bacaklarında belirgin kas sertliği (rijidite) ve istemsiz kasılmalar gözlenir; bu durum ilacın yüksek D2 blokajına bağlı ekstrapiramidal yan etki profiliyle açıklanır.

Derin Analiz

Yüksek potaslı antipsikotikler, mezolimbik yoldaki dopaminerjik aşırı aktiviteyi baskılayarak psikotik semptomların (halüsinasyonlar, sanrılar) tedavisinde miligram bazında düşük dozlarda dahi yüksek etkinlik gösteren birinci kuşak (tipik) ilaçlardır. D2 reseptör blokajı güçleri oldukça fazladır; ancak bu durum, bazal ganglionlardaki nigrostriatal yolda dopaminin inhibisyonuna bağlı olarak parkinsonizm, akatazi ve distoni gibi ekstrapiramidal semptom (EPS) riskini doğrudan artırır. Muskarinik kolinerjik veya alfa-1 adrenerjik reseptörlere olan afiniteleri düşük olduğundan, sedasyon, ortostatik hipotansiyon ve antikolinerjik yan etkiler (ağız kuruluğu, kabızlık) düşük potaslı ajanlara kıyasla daha az görülür.

Etimoloji

İngilizce 'high' (yüksek) + Latince 'potentia' (güç, kapasite) kelimelerinden türetilen 'potency' ile Yunanca 'anti-' (karşı) + 'psychikos' (zihinsel/ruhsal) kökenli 'antipsychotic' terimlerinin birleşiminden oluşmuştur.

Karıştırmayın

Düşük potaslı antipsikotikler (chlorpromazine gibi daha yüksek miligram dozları gerektiren, antikolinerjik ve sedatif yan etkileri baskın olan birinci kuşak ajanlar) ile sıklıkla karıştırılır. Ayrıca atipik (ikinci kuşak) antipsikotiklerin bir kısmında da yüksek D2 afinitesi görülebilir ancak serotonin-dopamin blokaj oranları farklıdır.