Alzheimer Tipi Demans
Dementia Of The Alzheimer’s Type (DAT)
Tanım
Nörodejeneratif süreçler sonucunda ortaya çıkan, ilerleyici hafıza kaybı, bilişsel işlev bozuklukları ve günlük yaşam aktivitelerini sürdürme yetisinin yitirilmesiyle karakterize yaygın bir demans türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
74 yaşında emekli bir öğretmen olan Ahmet Bey, son iki yıldır yakın hafızasındaki zayıflama nedeniyle yakınları tarafından getirilmiştir. Torununun adını sık sık unutmakta, aynı soruyu birkaç dakika arayla tekrar sormakta ve evinin yolunu mahalle içinde karıştırmaktadır. Nöropsikolojik test bataryasında Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) skoru 14/30 olarak saptanmış, MR görüntülemede bilateral hipokampal atrofi doğrulanmıştır.
Derin Analiz
Alzheimer tipi demans (DAT), beyin parankiminde amiloid-beta plaklarının hücre dışı birikimi ve hiperfosforile tau proteinlerinin nörofibriler yumaklar oluşturarak hücre içi fito-iskeleti çöktürmesiyle karakterize histopatolojik bir tablodur. Özellikle entorhinal korteks ve hipokampal formasyonda başlayan nöronal kayıp, zamanla neokortikal alanlara yayılır. Cholinerjik sistemin (özellikle bazal ön beyin nükleuslarından gelen) harabiyeti bilişsel yıkımın derinleşmesinde tetikleyici rol oynar. DSM-5 kriterlerine göre majör nörobilişsel bozukluklar başlığı altında sınıflandırılır; sinsi bir başlangıç ve epizodik bellekte belirgin bozulma ile başlar.
Etimoloji
Latince 'demens' (zihnen yoksullaşmış, akli dengesini yitirmiş; de- [uzaklaşma, yoksunluk] + mens [akıl, zihin]) ve 20. yüzyılın başlarında bu patolojiyi ilk kez tanımlayan Alman psikiyatrist Alois Alzheimer'ın soyadından türetilmiştir.
Karıştırmayın
Vasküler demans (iskemik inme öyküsü ve basamaklı kötüleşme ile ayrılır), Lewy cisimcikli demans (dalgalanan biliş, görsel hallüsinasyonlar ve parkinsoniyen bulgularla ayrılır) ve normal yaşa bağlı unutkanlık (günlük işlevselliği bozmaz).