Majör Nörobilişsel Bozukluk
Major Neurocognitive Disorder
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
72 yaşında emekli bir öğretmen, son iki yıldır banka hesaplarını yönetmekte zorlanma, daha önce kusursuz yaptığı yemek tariflerini takip edemez duruma gelme ve kendi mahallesinde yönünü şaşırma şikayetleriyle yakınları tarafından getirilmiştir. Yapılan nöropsikolojik değerlendirmede bellek, yürütücü işlevler ve visüosansöryel alanlarda yaş ve eğitim düzeyine göre norm sınırlarının çok altında performans saptanmış; bu bulguların hastanın fatura ödeme ve ilaç alma gibi enstrümantal günlük yaşam aktivitelerini bağımsız yapmasını engellediği görülerek majör nörobilişsel bozukluk tanısı konulmuştur.
Derin Analiz
DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırmalarında 'demans' (bunama) teriminin yerini alan majör nörobilişsel bozukluk, tekil bir patolojiden ziyade nörodejeneratif, vasküler, travmatik veya enfeksiyöz süreçlere ikincil olarak gelişen heterojen bir yelpazedir. Nöropatolojik temelde sinaptik kayıp, nöronal apoptotik süreçler ve proteinopatiler (örn. amiloid plakları, tau yumakları, Lewy cisimcikleri) yatar. Tanı konulurken gerilemenin sadece deliryum bağlamında gelişmediği ve başka bir ruhsal bozuklukla (örn. majör depresif bozukluk) açıklanamayacağı objektif nöropsikolojik test bataryaları ve klinik mülakatlarla doğrulanmalıdır. Süreç, hastanın bağımsızlığını tamamen yitirmesine ve bakım veren desteğine muhtaç hale gelmesine neden olan kademeli veya basamaklı bir yıkımla karakterizedir.
Etimoloji
Latince 'maior' [daha büyük/ileri] + Yunanca 'neuron' [sinir] + 'cognitio' [bilgi/idrak] + Latince 'dis-' [ayrılma/bozulma] ve 'ordinare' [düzenlemek] köklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hafif nörobilişsel bozukluk ile karıştırılır; hafif formda günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık korunurken majör formda bu bağımsızlık yitirilir. Ayrıca yaşlanmaya bağlı normal bilişsel gerileme ile sıklıkla karıştırılsa da, normal yaşlanmada işlevsellikte kritik bir bozulma gözlenmez.