Ambulatuvar Şizofreni
Ambulatory Schizophrenia
Tanım
Şiddetli semptomlar nedeniyle geçmişte hastaneye yatırılmış ancak akut tablosu gerilediği için taburcu edilmiş, buna rağmen sosyal beklentilere uygun işlevsellik gösteremeyen ve eksantrik davranışlar sergilemeye devam eden bireylerin durumunu tanımlayan tarihsel bir klinik kategori.
Örnek Vaka / Uygulama
34 yaşında erkek hasta, beş yıl önce yaşadığı florid paranoid şizofreni atağı sonrasında psikiyatrik servisten taburcu edilmiştir. Antidepresan ve antipsikotik idame tedavisine rağmen, evinde günlerce odasından çıkmadan tuhaf geometrik şekiller çizmekte, market alışverişi gibi en temel sosyal ortamlarda çevresiyle uyumsuz, garip mırıltılar eşliğinde konuşmaktadır. Hastaneye yatmasını gerektirecek akut bir tehlike arz etmemesine karşın, hiçbir işte tutunamamakta ve toplumsal rollerini yerine getirememektedir.
Derin Analiz
Ambulatuvar şizofreni terimi, modern psikiyatrik nosolojide (DSM-5 ve ICD-11) müstakil bir tanı kategorisi olarak yer almamakla birlikte, şizofreni spektrum bozukluklarının kronik seyrindeki rezidüel (artık) evreye veya hafifletilmiş belirtilerle toplum içinde yaşayan hastaların durumuna ışık tutar. Klinik pratikte bu terim, tam remisyon ile tam psikotik atak arasındaki arafta kalan durumu ifade eder. Bireyin gerçeği değerlendirme yetisi kısmen korunmuş veya organize olmasa da hezeyanları entelektüel düzeyde baskılanmıştır; ancak negatif belirtiler (apati, avolüsyon, sosyal çekilme) ve tuhaf (eksantrik) davranış kalıpları, bağımsız yaşam becerilerini ve mesleki işlevselliği ciddi biçimde kısıtlar. Nörobiyolojik açıdan, prefrontal korteksteki hipofonksiyon ve dopaminerjik yolaklardaki düzensizliklerin remisyon döneminde dahi bilişsel esnekliği ve yürütücü işlevleri bozmaya devam ettiğini gösterir.
Etimoloji
Latince 'ambulare' (yürümek, hareket etmek) kökünden türetilen 'ambulatory' (ayakta tedavi edilen, yürüyebilir) sıfatı ile Yunanca 'schizein' (bölünmek, parçalanmak) ve 'phren' (zihin, ruh) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'schizophrenia' kavramının birleşimi.
Karıştırmayın
Rezidüel Şizofreni (akut dönemin ardından ağırlıklı olarak negatif belirtilerin görülmesi ile benzerdir ancak ambulatuvar terimi hastanın hastane dışındaki hareketli yaşam statüsüne ve toplumsal uyumsuzluğuna daha çok vurgu yapar), Şizotipsel Kişilik Bozukluğu (gelişimsel ve kalıcı bir kişilik örüntüsüdür, oysa ambulatuvar şizofreni geçirilmiş ağır bir psikotik atağın sonrasındaki kronikleşmiş durumu nitelendirir).