Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Bilgi Kuramı

İnformation Theory

Tanım

Belirsizliği azaltan her türlü mesajın iletimini, kodlanmasını, işlenmesini ve nicelikselleştirilmesini inceleyen uygulamalı matematik ve bilişsel modelleme çerçevesidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir psikiyatri kliniğinde yapılan dikkat testinde, hastaya ardışık olarak sunulan işitsel uyarıcılar (örn. yüksek ve alçak tonlardaki sesler) arasından belirli bir hedefe tepki vermesi istenmektedir. Uyarıcıların olasılıksal dağılımı değiştirildiğinde (nadir gelen uyarıcılar), hastanın reaksiyon süresindeki değişim bilgi kuramının entropi ve kanal kapasitesi denklemleriyle analiz edilerek bilişsel işlemleme hızı ölçülür.

Derin Analiz

Claude E. Shannonın temellerini attığı bilgi kuramı, bilişsel bilimlerde ve psikolojide insan zihninin bir bilgi işleme sistemi olarak modellenmesinin temelini teşkil eder. Sistem içindeki belirsizlik (entropi) kavramı, bir uyarıcının olasılık dağılımı üzerinden matematiksel olarak hesaplanır. Bilişsel süreçlerde, dış dünyadan gelen uyarıcıların (mesajların) sinir ağları tarafından kodlanması, sinyal-gürültü oranı çerçevesinde işlenmesi ve geribildirim mekanizmalarıyla optimize edilmesi bu kuramın analitik araçlarıyla açıklanır. İnsan iletişimindeki ketleme, dikkat kapasitesi ve karar verme süreçlerindeki verimlilik sınırları, kanal kapasitesi kavramı üzerinden laboratuvar ortamında deneysel olarak test edilir.

Etimoloji

Latince 'informare' (şekillendirmek, eğitmek, bilgilendirmek) fiilinden türetilen 'informatio' kelimesi ile Yunanca 'theoria' (bakış, gözlem, tümevarımsal model) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.

Karıştırmayın

Genellikle sibernektik veya genel sistem teorisi ile karıştırılır; ancak bilgi kuramı doğrudan sinyal iletimi, entropi ve matematiksel kodlama optimizasyonuna odaklanırken, sibernektik geri bildirim döngüleri ve öz-düzenleme mekanizmalarını kapsayan daha geniş bir şemsiyedir.