Bozucu Etki Kuramı

İnterference Theory

Tanım

Unutmanın, yeni öğrenilen bilgilerin eskileri ya da eski bilgilerin yeni bilgileri engellemesi ve zihinsel bellekte rekabet yaratması sonucu ortaya çıktığını savunan bellek kuramı.

Örnek Vaka / Uygulama

Yeni taşındığınız evin adresini ezberledikten sonra eski evinizin adresini yazarken zorlanmanız veya unutmanız retroaktif bozucu etkiye; buna karşılık eski telefon numaranızı yeni numaranızdan daha sık hatırlamanız ise proaktif bozucu etkiye klasik birer örnektir.

Derin Analiz

Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında bozucu etki kuramı, uzun süreli bellekten (LTM) bilgi geri çağrımının (retrieval) neden başarısız olduğunu açıklayan temel hipotezlerden biridir. Mekanizma temel olarak iki kolda incelenir: Proaktif (önsel) ve retroaktif (ardıl) bozucu etki. Proaktif etkide, önceden edinilmiş eski bilgiler, yeni bilgilerin öğrenilmesini ya da hatırda tutulmasını zorlaştırır. Retroaktif etkide ise sonradan kazanılan yeni bilgiler, daha önce depolanmış eski bilgilere erişimi engeller ya da onları silinmiş gibi gösterir. Bellek izinin zamanla kendiliğinden kaybolduğunu savunan 'iz silinme kuramı'nın (trace decay theory) aksine, bu yaklaşım unutmanın yapısal bir bilgi kaybından ziyade, benzer izlerin ve kodlanmış nöral ağların birbirleriyle çakışmasından kaynaklanan bir erişim başarısızlığı (retrieval failure) olduğunu öne sürer.

Etimoloji

Latince 'inter-' (arasında, karşılıklı) ve 'ferre' (taşımak, getirmek) fiillerinden türetilen 'interferire' (birbirinin yolunu kesmek, engellemek) kökünden gelmektedir.

Karıştırmayın

İz silinme kuramı (trace decay theory); iz silinme, bilginin kullanılmadığı için zamanla nöral düzeyde kaybolduğunu savunurken, bozucu etki kuramı bilginin bellekte durduğunu ancak diğer anılarla yaşanan rekabet yüzünden çağrılamadığını vurgular.

Keşfetmeye Devam Edin

Eşleme Hipotezi

Pairing Hypothesis

Klasik koşullanmanın temel belirleyicisinin, koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcının zamansal olarak bitişikliği (eşleşmesi) olduğunu öne süren teorik yaklaşım.

İncele

Ben

I / Me

🔹 1. (I): Benlik bilincinin özne konumundaki fail yönünü ifade eden ve William James'in benlik kuramında deneyimleyen, düşünen özneyi tanımlayan birinci tekil şahıs zamiri. 🔹 2. (me): William James'in benlik kuramında öznenin deneyimleyen 'ben'ine karşılık, gözlemlenen, nesneleşmiş ve ampirik benliği ifade eden nesne zamiri.

İncele

Kontinjans

Contingency

İki olay arasındaki, olasılığa dayalı koşullu ilişki; bir olayın gerçekleşmesinin diğerinin ortaya çıkışını öngördüğü durum.

İncele

Güdüsel Seçicilik

Motivational Selectivity

Bireysel güdülerin bilişsel süreçleri etkileyerek, aynı olay veya nesnenin farklı insanlar tarafından farklı biçimlerde algılanmasına neden olduğunu öne süren açıklama.

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet

Bozucu Etki Kuramı

İnterference Theory

Tanım

Unutmanın, yeni öğrenilen bilgilerin eskileri ya da eski bilgilerin yeni bilgileri engellemesi ve zihinsel bellekte rekabet yaratması sonucu ortaya çıktığını savunan bellek kuramı.

Örnek Vaka / Uygulama

Yeni taşındığınız evin adresini ezberledikten sonra eski evinizin adresini yazarken zorlanmanız veya unutmanız retroaktif bozucu etkiye; buna karşılık eski telefon numaranızı yeni numaranızdan daha sık hatırlamanız ise proaktif bozucu etkiye klasik birer örnektir.

Derin Analiz

Etimoloji

Latince 'inter-' (arasında, karşılıklı) ve 'ferre' (taşımak, getirmek) fiillerinden türetilen 'interferire' (birbirinin yolunu kesmek, engellemek) kökünden gelmektedir.

Karıştırmayın

Keşfetmeye Devam Edin

Eşleme Hipotezi

Pairing Hypothesis

Klasik koşullanmanın temel belirleyicisinin, koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcının zamansal olarak bitişikliği (eşleşmesi) olduğunu öne süren teorik yaklaşım.

İncele

Ben

I / Me

İncele

Kontinjans

Contingency

İki olay arasındaki, olasılığa dayalı koşullu ilişki; bir olayın gerçekleşmesinin diğerinin ortaya çıkışını öngördüğü durum.

İncele

Güdüsel Seçicilik

Motivational Selectivity

Bireysel güdülerin bilişsel süreçleri etkileyerek, aynı olay veya nesnenin farklı insanlar tarafından farklı biçimlerde algılanmasına neden olduğunu öne süren açıklama.

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet