Etkililik Araştırması
Effectiveness Research / Efficacy Research
Tanım
🔹 1. (effectiveness research):
Mevcut ve yeni tedavilerin gerçek dünya koşullarında ne kadar işe yaradığını değerlendirmek ve hasta bakım kalitesini artırmak amacıyla geçmiş çalışmaların incelenmesi veya yeni araştırmaların yürütülmesidir.
🔹 2. (efficacy research):
Spesifik bir müdahale veya tedavinin plasebo kontrol grubuyla karşılaştırıldığında, ideal ve kontrollü koşullar altında işe yarayıp yaramadığını inceleyen ampirik çalışma.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (effectiveness research): Majör depresif bozukluk için laboratuvar ortamında (randomize kontrollü çalışmalarda) etkili olduğu kanıtlanmış bir bilişsel davranışçı terapi protokolünün, yoğun nüfuslu bir toplum mental sağlığı merkezinde, farklı sosyoekonomik düzeylerdeki ve çeşitli ek tanılara sahip hastalar üzerinde ne düzeyde iyileşme sağladığının, uzunlamasına verilerle takip edilerek analiz edilmesi. 🔹 2. (efficacy research): Depresyon için geliştirilen yeni bir Bilişsel Davranışçı Terapi modülünün etkisini test etmek amacıyla yapılan, hastaların rastgele olarak aktif tedavi veya plasebo gruplarına atandığı çift kör randomize klinik çalışma.
Derin Analiz
🔹 1. (effectiveness research):
Etkililik araştırması, klinik psikoloji ve psikiyatride 'efficacy research' (etkinlik/arıtılmış laboratuvar koşulları araştırması) kavramından keskin bir biçimde ayrılır. Efficacy araştırmaları, sıkı kontrol altında tutulan, homojen hasta grupları ve standardize edilmiş protokollerle yürütülen deneysel çalışmaları kapsarken; effectiveness araştırmaları, heterojen klinik popülasyonların, komorbiditelerin ve gerçek hayat değişkenlerinin bulunduğu 'doğal' ortamlardaki sonuçlara odaklanır. Sağlık hizmetleri araştırmacılığı ve kanıta dayalı tıp disiplinlerinde, ampirik bulguların klinik pratikteki karşılığını ve ekolojik geçerliliğini test etmek için kritik bir metodolojik köprü işlevi görür.
🔹 2. (efficacy research):
Etkililik araştırması, klinik psikoloji ve psikoterapötik yaklaşımların ampirik temelini inşa eden metodolojik bir altın standarttır. Randomize kontrollü çalışmalar (RCT) çerçevesinde yürütülen bu araştırmalar, içsel geçerliliği (internal validity) maksimize etmeyi hedefler. Terapötik müdahalenin spesifik bileşenlerinin dışsal gürültüden arındırılarak ölçülmesini sağlar. Genellikle gerçek dünya koşullarının karmaşıklığından izole edilmiş laboratuvar veya klinik ortamlarında gerçekleştirilir; bu yönüyle doğal gözleme dayanan ve dışsal geçerliliği önceleyen 'effectiveness research' (faydalılık/gerçek etkinlik araştırması) kavramından ayrılır.
Etimoloji
🔹 1. (effectiveness research):
Latince 'efficere' (gerçekleştirmek, meyve vermek, sonuç almak) fiilinden türetilen 'effectivus' kelimesi ile İngilizce 'research' (yeniden aramak, sistematik inceleme) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
🔹 2. (efficacy research):
Latince 'efficacia' [etki, verimlilik] sözcüğünden türetilmiş olup, 'efficere' [gerçekleştirmek, meyve vermek] fiiline dayanır.
Karıştırmayın
🔹 1. (effectiveness research):
Efficacy research (Arındırılmış laboratuvar koşullarındaki etkenlik araştırması) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici nokta, etkililiğin (effectiveness) gerçek dünya koşullarını, etkenliğin (efficacy) ise ideal ve kontrol edilmiş koşulları baz almasıdır.
🔹 2. (efficacy research):
Gerçek dünya koşullarındaki başarıyı ölçen 'effectiveness research' (faydalılık araştırması) ile sıklıkla karıştırılır; etkililik kontrollü ve laboratuvar benzeri ideal koşulları hedeflerken, faydalılık doğal ve heterojen klinik popülasyonları inceler.
Keşfetmeye Devam Edin
Randomize Kontrollü Çalışma
Randomize Kontrollü Çalışma
RCT
Araştırma katılımcılarının rastgele bir şekilde deney veya kontrol gruplarına atanarak bir mücadelenin, ilacın veya terapötik yöntemin etkinlik ve güvenilirliğini sınayan altın standart deneysel araştırma tasarımı.
İncele
Plasebo Kontrol Grubu
Plasebo Kontrol Grubu
Placebo Control Group
Deneysel çalışmalarda aktif tedavi yerine etkisiz (inert) bir madde alan, tedavi etkinliğini ve psikolojik beklenti faktörlerini izole etmek amacıyla kullanılan karşılaştırma grubu.
İncele