Evlat Edinme Çalışması
Adoption Study
Tanım
Kişilik, davranış veya bozuklukların gelişiminde genetik ve çevresel faktörlerin rollerini ayrıştırmak amacıyla, biyolojik ebeveyn-çocuk çiftleri ile evlat edinen ebeveyn-çocuk çiftlerinin benzerliklerini karşılaştıran klasik bir davranış genetiği araştırma tasarımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacılar, ailesinde antisosyal kişilik bozukluğu öyküsü bulunan ve bebekken başka bir aileye evlat verilen bireylerin suç oranlarını inceler. Çocukların, genetik bağlarının olmadığı ancak onları büyüten evlat edinen ebeveynlerinden ziyade, hiç tanımadıkları biyolojik babalarının suç eğilimleriyle anlamlı düzeyde benzerlik göstermesi, bu davranışsal fenotipin gelişiminde genetik faktörlerin paylaşılan çevresel faktörlerden daha baskın bir rol oynadığını ampirik olarak ortaya koyar.
Derin Analiz
Evlat edinme çalışmaları, doğa-çevre (nature-nurture) ikileminde kalıtımın ve paylaşılan çevrenin fenotipik varyans üzerindeki izole etkilerini quantifiye etmek için kantitatif genetik metodolojisinde kritik bir yere sahiptir. Tasarım temel olarak, genetik materyali paylaşan ancak aynı evi (çevreyi) paylaşmayan biyolojik akrabalar (öz ebeveyn ve evlatlık çocuk) ile genetik bağı bulunmadığı halde aynı çevreyi paylaşan evlat edinen ebeveyn ve çocuk arasındaki korelasyonları inceler. Bu metodoloji, özellikle zeka, kişilik özellikleri ve psikopatolojilerin (örneğin şizofreni veya alkolizm) kalıtım derecesi (heritability) hesaplamalarında ikiz çalışmalarının (twin studies) varsayımlarını test etmek ve gen-çevre etkileşimlerini (gene-environment interaction) netleştirmek için kullanılır. Bununla birlikte, seçici yerleştirme (selective placement) gibi metodolojik sınırlılıklar ve erken dönem uterin çevrenin etkileri istatistiksel modellerde dikkatle kontrol edilmelidir.
Etimoloji
Latince 'adoptare' (seçmek, evlat edinmek; 'ad-' [yönelme] + 'optare' [arzulamak, dilemek]) ve İngilizce 'study' (inceleme, araştırma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkiz çalışmaları (twin studies) ile sıklıkla karıştırılır; ikiz çalışmaları genetik varyansı sabitlemek için monozigotik ve dizigotik ikizleri karşılaştırırken, evlat edinme çalışmaları genetik ve ortak çevre etkilerini fiziksel olarak birbirinden ayıran aile yapılarını inceler.