Kontrol Deneyi
Catch Trial
Tanım
Bir araştırmanın bulgularının, araştırılan faktörden mi yoksa kontrol edilemeyen dış değişkenlerden mi kaynaklandığını doğrulamak amacıyla tasarlanan ikincil deney.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tedavisinde yeni geliştirilen bir bilişsel müdahale protokolünün test edildiği bir araştırmada, tedavi grubunun semptomlarında belirgin bir düşüş gözlenmiştir. Bu etkinin gerçekten uygulanan protokolden kaynaklandığını doğrulamak için bir kontrol deneyi tasarlanır; benzer klinik profiline sahip ancak hiçbir müdahale almayan eşdeğer bir grup, aynı zaman aralığında takip edilerek kendiliğinden (spontan) iyileşme oranları hesaplanır ve ana bulgu bu veriyle kıyaslanır.
Derin Analiz
Deneysel metodolojinin ve ampirik bilimin en kritik güvenlik supaplarından biridir. Birincil araştırmada elde edilen nedensellik iddialarının (internal validity - iç geçerlik) sağlamlığını test etmek için hayata geçirilir. Özellikle klinik psikoloji ve psikofarmakoloji çalışmalarında, tedavi etkinliğinin plasebo etkisinden, doğal iyileşme süreçlerinden veya zamanın akışından (maturasyon) bağımsız olup olmadığını izole etmek adına kritik bir işlev görür. İstatistiksel çıkarsamaların yanıltıcı olmasını engellemek suretiyle, hipotezin ampirik temelini mutlak surette saflaştırır.
Etimoloji
Latince 'contra-' (karşı, zıt) ve 'rotulus' (kütük, kayıt defteri) kelimelerinden evrilen 'control' (denetim altında tutma) ile Latince 'ex-periri' (denemek, tecrübe etmek) kökünden gelen 'experiment' (deney) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Kontrol grubu (control group) ile sıklıkla karıştırılır. Kontrol grubu, ana deney sırasında eş zamanlı olarak müdahale almayan karşılaştırma grubuyken; kontrol deneyi (control experiment), ana çalışmanın bulgularını doğrulamak veya alternatif hipotezleri eleemek üzere sonradan kurulan ek bir deneysel prosedürün kendisidir.