Kortizon
Cortisone
Tanım
Böbrek üstü bezinin kabuk bölgesinden doğal olarak salgılanan veya sentetik olarak üretilen, karaciğerde aktif hormon olan kortizole dönüşen biyolojik olarak inaktif bir kortikosteroiddir.
Örnek Vaka / Uygulama
Romatoid artrit nedeniyle kronik eklem iltihabı yaşayan bir hastaya, bağışıklık sisteminin aşırı tepkisini baskılamak ve enflamasyonu azaltmak amacıyla kontrollü sentetik kortizon tedavisi başlanmış, ancak uzun vadeli kullanımın potansiyel metabolik yan etkilerini (hiperglisemi, kilo alımı) önlemek için doktor gözetiminde doz kademeli olarak azaltılmıştır.
Derin Analiz
Kortizon, endokrinoloji ve biyolojik psikoloji bağlamında hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksının temel bileşenlerinden biridir. Doğrudan biyolojik olarak inaktif bir öncül (prodrug) formda salgılanır ve karaciğer başta olmak üzere çeşitli organlarda enzimatik dönüşümle aktif form olan kortizole evrilir. Glukokortikoid reseptörleri (GR) aracılığıyla etki göstererek protein, lipid ve karbonhidrat metabolizmalarını kökten değiştirir. Klinik pratikte immünosüpresif ve anti-enflamatuar özellikleri nedeniyle otoimmün bozuklukların ve kortikosteroid yetersizliklerinin sağaltımında kullanılırken; uzun süreli dış kaynaklı (eksojen) uygulamaları, karaciğerde glikojen sentezini tetikleyerek iatrojenik hiperglisemiye ve Cushing sendromu benzeri metabolik tablolara zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Latince 'cortex' [kabuk] kelimesinden türetilmiştir; böbrek üstü bezinin kabuk bölgesinden salgılanan steroid yapıya atıfta bulunur.
Karıştırmayın
Aktif form olan 'kortizol' ile sıklıkla karıştırılır; kortizon inaktif bir öncül maddedir ve dokularda kortizole dönüşerek etki gösterir.