Kortikosteroid
Adrenocorticoid
Tanım
Böbrek üstü bezlerinin korteks tabakasından salgılanan veya sentetik olarak üretilen; karbonhidrat metabolizmasını, elektrolit dengesini ve bağışıklık tepkilerini düzenleyen steroid hormon sınıfı.
Örnek Vaka / Uygulama
Otoimmün bir rahatsızlık nedeniyle uzun süreli yüksek doz sentetik kortikosteroid (prednizon) tedavisi alan bir hastada, zamanla gelişen uyku bozuklukları, duygudurum dalgalanmaları (öforiden disforiye geçiş) ve bilişsel bellek testlerinde performans düşüşü gözlenmesi.
Derin Analiz
Kortikosteroidler, endokrinoloji ve psikobiyoloji bağlamında hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksının temel efektör molekülleridir. Glukokortikoidler (özellikle kortizol) glukoneogenezi uyararak enerji mobilizasyonunu sağlarken, mineralokortikoidler (aldosteron) nefron düzeyinde sodyum ve su retansiyonunu yöneterek hemostazı korur. Klinik psikoloji ve psikiyatride, kronik kortikosteroid salınımı veya dışarıdan yüksek doz kullanımı (örn. glukokortikoid tedavisi); hipokampal nörojenezin baskılanması, prefrontal kortekste dendritik atrofisi ve amigdalada hiperaktiviteye yol açarak majör depresif bozukluk, anksiyete ve akut psikotik semptomların etiyolojisinde kritik rol oynar.
Etimoloji
Latince 'cortex' [kabuk/dış katman] ve 'steroid' [kimyasal yapı grubu] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Böbrek üstü bezinin kabuk bölgesinden salgılanan steroid yapıdaki molekülleri ifade eder.
Karıştırmayın
Anabolik steroidler ile sıklıkla karıştırılır; anabolik steroidler kas gelişimini tetikleyenandrojenik türevlerken, kortikosteroidler katabolik etki gösterir ve stres/bağışıklık düzenlemesinde görevlidir.