Şarlatan
Charlatan
Tanım
Sahip olmadığı uzmanlık, bilgi veya becerilere sahipmiş gibi davranarak özellikle tıp ve parapsikoloji alanlarında bilinçli aldatma eylemi gerçekleştiren kimse.
Örnek Vaka / Uygulama
Kanser teşhisi almış kronik bir hastanın, tıbbi tedaviyi reddetmesini sağlayarak kendine ait 'mucizevi bitkisel kürleri' fahiş fiyatlarla pazarlayan ve akademik unvanı olmadığı hâlde kendisini onkolog olarak tanıtan birinin faaliyetleri.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve davranış bilimleri perspektifinden şarlatanlık davranışı, manipülatif kişilik yapıları, narsisistik grandiyozite ve antisosyal eğilimlerle sıklıkla örtüşen bir aldatma stratejisidir. Bireylerin kırılganlıklarından, çaresizliklerinden (özellikle kronik veya ölümcül hastalık durumlarında) veya bilişsel önyargılarından (doğrulama yanlılığı, saf inanç sistemleri) faydalanarak sahte bir güven ortamı inşa ederler. Bu dinamik, kurbanların bilişsel savunma mekanizmalarını devre dışı bırakmak için otorite figürü taklidi yapmayı ve sahte ampirik kanıtlar sunmayı içerir.
Etimoloji
İtalyanca 'ciarlatano' (dilenci, hokkabaz, meydan satıcısı) sözcüğünden türemiş olup, kökeni İtalyanca 'ciarlare' (gevezelik etmek, yüksek sesle boş konuşmak) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Plasebo etkisi (istem dışı psikolojik iyileşme mekanizmasıdır, şarlatandaki kasıtlı kandırma amacını içermez); Yanılgı veya bilimsel hata (iyi niyetli ancak yanlış hipotezlerin test edilmesi durumu, şarlatandaki bilinçli manipülasyondan ayrılır).