Soyut Zeka
Abstract İntelligence
Tanım
Somut nesnelerden ve doğrudan algısal deneyimlerden bağımsız olarak soyut kavramları, sembolleri ve mantıksal ilişkileri kavrama ve işleme kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek düzeyli bir matematikçinin henüz fiziksel bir karşılığı bulunmayan çok boyutlu topolojik uzayları denklemler üzerinden manipüle etmesi veya bir diplomatın somut askeri hareketleri göz ardı ederek ülkeler arası soyut niyet ve güç dengelerini müzakere etmesi soyut zekanın somutlaşmış halleridir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nöropsikoloji bağlamında soyut zeka; zihinsel temsillerle çalışabilme, kategorizasyon yapabilme, analoji kurabilme ve hipotetik senaryoları simüle edebilme yetisiyle karakterizedir. Nörobiyolojik düzeyde, bu işlevsellik büyük ölçüde prefrontal korteksin (özellikle dorsolateral ve ventromedial prefrontal bölgeler) yönetici işlev ağlarıyla ve parietal lobun entegratif kapasitesiyle koordine edilir. Piaget'nin bilişsel gelişim kuramındaki soyut işlemler döneminin temel yapı taşını oluşturur. Psikometrik değerlendirmelerde, Wechsler zeka ölçeklerinin performans alt testleri (örneğin matris muhakemesi) ve akışkan zeka (fluid intelligence) ölçümleri bu kapasiteyi nicelleştirmeyi amaçlar. Klinik olarak prefrontal lezyonlar, şizofreni spektrum bozuklukları veya ilerleyici demans türlerinde bu yetide belirgin bozulmalar (somutlaştırma eğilimi) gözlemlenir.
Etimoloji
Latince 'abstractus' (çekip çıkarılmış, ayrıştırılmış; 'ab-' [uzaklaşma] + 'trahere' [çekmek]) ve Latince 'intelligentia' (anlama, kavrama, seçme; 'intus' [iç] + 'legere' [seçmek, toplamak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Somut zeka ile karıştırılır; somut zeka fiziksel nesnelerle ve anlık çevresel uyarıcılarla çalışırken, soyut zeka sembolik ve zihinsel manipülasyon gerektirir. Ayrıca akışkan zeka ile sıklıkla örtüşür ancak soyut zeka daha çok kavramsal temsillerin kalitesine odaklanır.