Stres Ve Başa Çıkma İşlemsel Modeli
Transactional Model Of Stress And Coping
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir iş sunumu yapacak olan bir çalışanın, durumu önce 'mesleki itibarı için büyük bir tehdit' olarak algılaması (birincil değerlendirme), ardından 'daha önce benzer sunumlar yaptığı ve yeterli teknik donanıma sahip olduğu' gerekçesiyle üstesinden gelebileceğine inanması (ikincil değerlendirme) ve son olarak slaytları gözden geçirip nefse odaklanma teknikleri uygulaması (başa çıkma çabaları) bu modelin klinik görünümüdür.
Derin Analiz
Richard Lazarus ve Susan Folkman tarafından geliştirilen bu model, stresi doğrusal bir uyaran-tepki ilişkisi olarak reddeder; bunun yerine birey ve çevre arasındaki 'işlemsel' (transactional) alışverişe odaklanır. Süreç üç temel bilişsel aşamadan oluşur: Birincil değerlendirme (primary appraisal), durumun birey için potansiyel bir tehlike, zarar veya meydan okuma olarak algılanmasıdır. İkincil değerlendirme (secondary appraisal), bireyin mevcut durumu kontrol etme kapasitesini ve elindeki başa çıkma kaynaklarını tartmasıdır. Üçüncü aşama olan başa çıkma çabaları (coping efforts) ise, problem odaklı veya duygu odaklı stratejiler aracılığıyla stresörün yarattığı yükü yönetme girişimleridir. Nörobiyolojik düzeyde bu bilişsel süzgeçler, prefrontal korteksin amigdala ve HPA aksı (hipotalamik-hipofiz-adrenal aks) üzerindeki regülasyon kapasitesini doğrudan etkileyerek otonom sinir sistemi yanıtlarını şekillendirir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Genel Uyum Sendromu (General Adaptation Syndrome - GAS) ile sıkça karıştırılır; Selye'nin GAS modeli biyolojik ve evrensel bir aşamalı tepkiyi (alarm, direksiyon, tükenme) savunurken, işlemsel model tamamen bireysel bilişsel değerlendirmelere ve öznel anlamlandırma süreçlerine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Değerlendirme
Bilişsel Değerlendirme
Cognitive Assessment
Öğrenme, bellek, yargılama ve akıl yürütme gibi üst düzey zihinsel işlevlerin sistematik ve standartlaştırılmış yöntemlerle ölçülmesi ve değerlendirilmesi süreci.
İncele
HPA Aksı
HPA Aksı
HPA Axis
Hipotalamus, hipofiz bezi ve adrenal korteks arasındaki karmaşık geri bildirim döngüsünü ifade eden, vücudun strese verdiği ana hormonal yanıt sistemidir.
İncele