Üst Düzey Koşullanma
Higher Order Conditioning
Tanım
Klasik koşullanmada, önceden koşullanmış bir uyarıcının, daha önce hiç eşleşmemiş yeni bir nötr uyarıcıya koşullu tepki kazandırmak amacıyla koşulsuz uyarıcı işlevi görmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Küçük bir çocuğun hastanede beyaz önlüklü bir doktordan (koşulsuz uyarıcı) iğne korkusu (koşullu tepki) geliştirmesi birinci düzey koşullanmadır. Daha sonra bu çocuğun, henüz hastaneye gitmeden, evine gelen ambulansın sesini (yeni nötr uyarıcı) beyaz önlüklü doktorla ilişkilendirmesi ve ambulans sesini duyduğu anda korku yaşaması üst düzey koşullanmanın net bir klinik tezahürüdür.
Derin Analiz
Ivan Pavlov tarafından klasik davranışçı paradigmanın sınırlarını genişletmek amacıyla kavramsallaştırılan üst düzey koşullanma, organizmanın doğrudan deneyimlemediği ikincil (veya üçüncül) uyarıcılara karşı bile nasıl edinsel tepkiler geliştirebileceğini açıklar. İlk aşamada bir nötr uyarıcı (örneğin zil) birincil koşulsuz uyarıcıyla (örneğin mama) eşleştirilerek güçlü bir koşullu uyarıcıya dönüştürülür. İkinci aşamada ise bu kez yeni bir nötr uyarıcı (örneğin ışık), orijinal mama yerine artık güç kazanmış olan zille eşleştirilir. Işık tek başına salivasyon tetiklediğinde üst düzey koşullanmanın gerçekleştiği kabul edilir. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, kortikal ve subkortikal devreler arasındaki ikincil (sekonder) sinaptik plastisite ve dolaylı pekiştirme ağlarıyla açıklanır. Ancak pekiştirilmemiş ardışık eşleşmelerin sayısı arttıkça sönme (extinction) direncinin hızla düştüğü ve birinci dereceden koşullanmaya kıyasla daha zayıf bir bağ kurulduğu deneysel olarak gözlemlenmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'higher' (daha yüksek, üst) + 'order' (düzen, derece) ve Latince 'conditio' (koşul, şart) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genelleme (stimulus generalization) ile sıkça karıştırılır. Genellemede tek bir uyarıcının benzerlerine tepki verilirken, üst düzey koşullanmada tamamen farklı ve yeni bir uyarıcıya, aradaki dolaylı öğrenme zinciri üzerinden yeni bir anlam yüklenir.
Keşfetmeye Devam Edin
Koşullu Uyarıcı
Conditioned Stimulus (CS)
Başlangıçta nötr olan ancak koşullanma süreci sonucunda doğal bir tepkiyi tetikleme kapasitesi kazanan uyarıcı.
İncele
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
İncele
İkincil Pekiştirme
Conditioned Reinforcement
Nötr bir uyarıcının, birincil bir pekiştireçle defalarca eşleşmesi sonucunda kendi başına pekiştirici özellik kazanması süreci.
İncele