ABC Teorisi
ABC Theory
Tanım
Albert Ellis tarafından geliştirilen Akılcı Duygusal Davranışçı Terapi'nin temelini oluşturan; dışsal olayların değil, bireylerin bu olaylara yüklediği irrasyonel inançların duygusal ve davranışsal sonuçları belirlediğini savunan kavramsal çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
İş yerinde yöneticisinden eleştiri alan bir danışan (A - Tetikleyici Olay), 'Asla başarılı olamayacağım ve herkes benim yetersiz olduğumu görecek' şeklinde otomatik ve katı bir inanca kapılır (B - İrrasyonel İnanç). Bu inancın neticesinde yoğun bir panik, değersizlik hissi yaşar ve toplantılardan kaçınma davranışı gösterir (C - Sonuç). Terapötik süreç, B basamağındaki bu mutlakiyetçi inancın ampirik kanıtlarla sorgulanmasını hedefler.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve bilişsel kuramlar bağlamında ABC Teorisi, uyarıcı-tepki (S-R) mekanizmasını bilişsel bir aracı ile zenginleştirir. Modelin ilk basamağı olan 'A' (Activating event), bireyin maruz kaldığı olumsuz yaşam olayını veya tetikleyici durumu ifade eder. İkinci basamak olan 'B' (Beliefs), bireyin bu olayla ilgili geliştirdiği bilişsel değerlendirmeleri, şemaları ve özellikle irrasyonel inançları kapsar. Üçüncü basamak 'C' (Consequences) ise ortaya çıkan uyumsuz duygusal (örneğin aşırı kaygı, öfke) ve davranışsal tepkileri tanımlar. Ellis, insan ıstırabının doğrudan olaylardan (A) kaynaklanmadığını, olaylara yüklenen dogmatik ve işlevsiz anlamlardan (B) türediğini öne sürer. Bu doğrultuda klinik müdahale, irrasyonel inançların sorgulanması ve esnetilmesi (D - Disputation) üzerine kuruludur.
Etimoloji
İngilizce 'Activating event' (Tetikleyici olay), 'Belief' (İnanç) ve 'Consequence' (Sonuç) kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltma akronimidir.
Karıştırmayın
Aaron Beck'in Bilişsel Modeli'ndeki 'otomatik düşünceler' kavramı ile karıştırılabilmektedir; ancak ABC modeli, Ellis'in felsefi kökenli mutlakçı inanç yapısına (zorunluluklar, felaketleştirme) daha spesifik bir vurgu yapar.