Aşırı Uyku Bozuklukları
Disorders Of Excessive Somnolence (DOES)
Tanım
En az bir ay boyunca süregelen, kalitatif veya kantitatif olarak günlük işlevselliği bozan aşırı uyku hali ile karakterize temel uyku bozuklukları kategorisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi sekiz yaşında bir yazılımcı, her gece ortalama 9-10 saat uyumasına rağmen gün içerisinde, özellikle toplantı sırasında ve araç kullanırken karşı konulamaz uyku atakları geçirmektedir. Uyku laboratuvarında yapılan Çoklu Uyku Latansı Testi'nde (MSLT) ortalama uyku latansının 5 dakikanın altında olduğu ve uyku başlangıçlı REM dönemleri (SOREMP) gözlendiği tespit edilmiştir.
Derin Analiz
DSM-5 ve DSM-5-TR nosolojisinde 'Hipersomnia Bozukluğu' olarak revize edilen bu yapı, klasik uyku mimarisinin bozulmasıyla seyreder. Nörobiyolojik temelde, retiküler aktive edici sistemin (RAS) hipotalamik oreksinerjik (hipokretinerjik) nöronlarla olan homeostatik regülasyonundaki defisitler veya uyku-uyanıklık döngüsünü düzenleyen dopaminerjik ve histaminerjik yolaklardaki disfonksiyonlar rol oynar. Polisomnografi (PSG) ölçümlerinde uyku latansının anormal derecede kısa olması, yavaş dalga uykusu (NREM Evre 3 ve 4) sürelerinin değişmesi ve uyku sürekliliğinin bozulması klinik değerlendirmede temel kriterlerdir.
Etimoloji
Latince 'excessus' [aşırı/taşma] + 'somnus' [uyku] ve Yunanca 'dis-' [bozuk/olumsuz] önekiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yorgunluk (fatigue) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; yorgunluk fiziksel veya mental bitkinlik iken, aşırı somnolans doğrudan uykuya geçme dürtüsü ve uyku eğilimidir. Ayrıca uyku apnesine bağlı sekonder uykululuk hallerinden primer kökeniyle ayrılır.