Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Çok-değişkenli Analiz

Multivariate Analysis

Tanım

Bir ya da birden fazla yordayıcı ile birden çok bağımlı değişken arasındaki karmaşık ilişkileri eşzamanlı olarak inceleyen gelişmiş istatistiksel prosedürler kümesidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Klinik psikoloji araştırmasında, yeni geliştirilen bir psikoterapi programının hastaların üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacı; depresyon, kaygı ve işlevsellik olmak üzere üç farklı bağımlı değişkeni tek tek incelemek yerine, bu değişkenleri ve hastaların yaş ile başlangıç stres skorlarını eşzamanlı olarak 'çok-değişkenli varyans analizi' (MANOVA) ile test eder. Bu sayede tip-1 hata oranını koruyarak müdahalenin genel klinik profil üzerindeki ortak etkisini görür.

Derin Analiz

Çok-değişkenli analiz, doğası gereği tek boyutlu yaklaşımların yetersiz kaldığı çok katmanlı insan davranışı ve nörobiyolojik verileri modellemek için tasarlanmıştır. Tek değişkenli (univariate) analizler hata payını artırırken ve değişkenler arası ortak varyansı göz ardı ederken; bu yöntem, faktör analizi, kanonik korelasyon, MANOVA ve yapısal eşitlik modellemesi (SEM) gibi tekniklerle verinin bütünsel mimarisini korur. Matris cebirine dayanan bu süreç, gizil (latent) yapıların ortaya çıkarılmasında ve çoklu regresyon modellerinde hata terimlerinin ortak dağılımlarının matematiksel olarak kontrol edilmesinde temel bir rol oynar.

Etimoloji

Latince 'multus' (çok, bir sürü) ve 'variare' (değiştirmek, çeşitlendirmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilen 'multivarius' kökünden ve Grekçe 'analysis' (çözümleme, parçalara ayırma) kelimesinden türemiştir.

Karıştırmayın

Çok-değişkenli analiz (multivariate analysis) sıklıkla çok-lisanlı veya çok-faktörlü tek değişkenli modellerle karıştırılır. Asıl ayırt edici kriter, bağımlı değişken sayısının birden fazla olmasıdır; eğer birden çok bağımsız değişken varsa ancak tek bir bağımlı değişken inceleniyorsa bu 'çoklu regresyon' (multiple regression) veya 'çoklu analiz' kapsamındadır, multivariate değildir.

Keşfetmeye Devam Edin

Faktör Analizi

FA

Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin gerisindeki daha az sayıdaki bağımsız ve ortak potansiyel yapıları (faktörleri) ortaya çıkaran çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.

İncele

MANOVA

MANOVA

Birden fazla sürekli bağımlı değişkenin ortalamaları arasındaki farkların, bir veya daha fazla kategorik bağımsız değişkene göre aynı anda incelenmesini sağlayan parametrik bir istatistiksel testtir.

İncele