Dissosiyatif Engeller
Dissociative Barriers
Tanım
Bireyin travmatik bir olayı eksiksiz hatırlamasını engelleyen ve dehşet verici yaşam olaylarının bilinçten uzak tutularak korunma işlevi gördüğü varsörülen psikolojik mekanizmalardır.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir trafik kazasında ailesini kaybeden bir bireyin, kazanın gerçekleştiği anı, siren seslerini ve hastaneye kaldırılış sürecini tamamen hatırlayamaması, ancak aylar sonra terapide o döneme ait görsel bir tetikleyiciyle karşılaşana kadar zihninde mutlak bir boşluk (amnestik bariyer) yaşaması.
Derin Analiz
Dissosiyatif engeller, psikodinamik ve bilişsel travma teorilerinde ego savunma mekanizmalarının yapısal bir uzantısı olarak ele alınır. Aşırı stres veya travma anında, deneyimin anı ağlarına entegre olması nörobiyolojik olarak sekteye uğrar. Prefrontal korteksin hipokampal bellek konsolidasyonu üzerindeki düzenleyici rolü, aşırı amigdala aktivasyonu ve buna eşlik eden yüksek kortizol/adrenalin salınımı nedeniyle bozulabilir. Bu durum, anı parçalarının (duyular, duygular, bilişler) ortak bir zaman-uzam koordinatında birleşmesini engeller. Sonuç olarak ortaya çıkan dissosiyatif bariyerler, bireyin ezici anı yüküyle aniden başa çıkmak zorunda kalarak tamamen çökmesini önleyen işlevsel bir tampon görevi üstlenir; ancak uzun vadede amnezi, depersonalizasyon veya dissosiyatif kimlik süreçlerinin zeminini hazırlar.
Etimoloji
Latince 'dissociare' (ayırmak, çözmek) fiilinden türetilen dissosiyasyon kavramı ile İngilizce 'barrier' (engel, set) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur; bilinç akışının ve bellek bütünlüğünün savunma amaçlı bölünmesini ifade eder.
Karıştırmayın
Bilinçli bastırma (represyon) süreci ile sıklıkla karıştırılır; bastırma istemli veya yarı istemli bir unutma çabası iken dissosiyatif engeller otomatiktir ve nörobiyolojik bir parçalanma neticesinde gelişir.