EX/RP
EX/RP
Tanım
Obsesif-Kompülsif Bozukluk (OKB) tedavisinde altın standart olarak kabul edilen, hastanın korku uyandıran uyaranlarla yüzleştirilip ardından kompulsif davranışları sergilemesinin engellendiği Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) protokolü.
Örnek Vaka / Uygulama
Kontrol kompulsiyonları olan bir OKB hastasının, kapıyı kilitledikten sonra defalarca kontrol etme dürtüsüne rağmen evden ayrılması ve kapıyı bir daha kontrol etmesine izin verilmemesi suretiyle anksiyetenin doğal olarak sönmesini deneyimlemesi.
Derin Analiz
EX/RP, klasik ve operant koşullanma ilkelerine dayanır. Obsesyonlar yüksek anksiyete yaratan uyaranlar (koşullu uyarıcı) olarak işlev görürken, kompulsiyonlar bu anksiyeteyi geçici olarak azaltan kaçınma davranışlarıdır (pekiştireç). Maruz bırakma aşamasında hasta, anksiyete kaynağına sistematik ve sürekli olarak maruz bırakılarak alışma (habituasyon) ve sönme (extinction) süreçleri tetiklenir. Tepki önleme aşamasında ise hastanın anksiyeteyi azaltmak için başvurduğu zihinsel veya fiziksel ritüelleri (el yıkama, kontrol etme vb.) gerçekleştirmesi engellenir. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, amigdalanın hiperaktif tehdit tepkisinin prefrontal korteks tarafından yeniden düzenlenmesini ve korku devresinin nükleer yapılarıyla olan sinaptik plastisitenin güncellenmesini sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'Exposure' (Maruz Bırakma) ve 'Response Prevention' (Tepki Önleme) kelimelerinin baş harflerinden oluşan klinik bir kısaltma.
Karıştırmayın
Geleneksel sistematik duyarsızlaştırma ile karıştırılabilir; ancak sistematik duyarsızlaştırma gevşeme teknikleriyle kademeli maruziyeti içerirken, EX/RP yoğun maruziyet ve kaçınma tepkisinin mutlak surette engellenmesini hedefler.