Eysenck'in Boyutları
Eysenck’s Dimensions
Tanım
Bireysel farklılıkları psikotisizm, dışadönüklük ve nevrotisizm (PEN) olmak üzere üç temel biyolojik tabanlı boyutta sınıflandıran kişilik modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek nevrotisizm ve düşük dışadönüklük puanlarına sahip bir bireyin, kalabalık ve stresli bir çalışma ortamında kronik kaygı ve tükenmişlik yaşama olasılığı, modelin öngörüsel geçerliliğine somut bir örnektir.
Derin Analiz
Hans Eysenck tarafından geliştirilen bu model, faktör analizi yöntemiyle kişiliğin hiyerarşik yapısını ortaya koyar. Modelin temel varsayımı, bireysel kişilik özelliklerinin büyük ölçüde genetik ve nörobiyolojik mekanizmalara, özellikle de merkezi sinir sisteminin uyarılma (arousal) ve ket vurma dengelerine dayandığıdır. Dışadönüklük, retiküler aktifleşme sisteminin (RAS) eşik değerleriyle; nevrotisizm ise otonom sinir sisteminin sempatik dalının stres tepkileriyle ilişkilendirilir. Psikotisizm boyutu ise daha sonradan eklenmiş olup, dopaminerjik sistemlerle ve dürtü kontrol eksikliği, saldırganlık ve sosyopatik eğilimlerle karakterize edilir.
Etimoloji
Özel isim kökenli; Hans Jürgen Eysenck'in soyadı ile Latince 'dimensionem' (ölçü, uzantı) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Beş Faktör Kişilik Modeli (Big Five) ile sıklıkla karıştırılır; Beş Faktör beş geniş kategori sunarken, Eysenck modeli özellikle PEN boyutlarının biyofizyolojik kökenlerine ve daha parankimal bir indirgemeciliğe odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Faktör Analizi
FA
Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin gerisindeki daha az sayıdaki bağımsız ve ortak potansiyel yapıları (faktörleri) ortaya çıkaran çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
Dışadönüklük
Extraversion (extroversion)
Bireyin enerjisini ve ilgisini içsel yaşantılardan ziyade dış dünyaya, sosyal ilişkilere ve nesnelara yöneltmesini karakterize eden geniş spektrumlu bir kişilik boyutu.