Gecikmiş Başlangıçlı Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Delayed Posttraumatic Stress Disorder
Tanım
Travmatik olay ile semptomların ilk ortaya çıkışı arasında en az 6 aylık birlatent (gizil) sürenin geçtiği travma sonrası stres bozukluğu alt türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir kazadan veya doğal afetten yara almadan kurtulan ve olaydan sonraki beş yıl boyunca hiçbir belirgin psikolojik yakınma bildirmeyen bir bireyin, yıllar sonra emeklilik döneminde geçirdiği grip benzeri sıradan bir hastalık veya ani bir kayıp sonrasında aniden şiddetli flashbackler, kabuslar ve hipervijilans yaşamaya başlaması.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikiyatri bağlamında, bu tablo genellikle bireyin travma sonrasındaki süreçte başa çıkma mekanizmalarının (inkar, bastırma, dissosiasyon) aşırı kullanımı veya yaşamın ilerleyen dönemlerinde karşılaşılan ikincil stres faktörleri nedeniyle savunma duvarlarının çökmesiyle tetiklenir. DSM-5 kriterlerine göre, tam tanı ölçütleri olaydan aylar hatta yıllar sonra karşılanabilir; ancak prodromal belirtiler (hafif düzeyde kaçınma veya uyarılmışlık) bu 6 aylık süre zarfında sıklıkla fark edilmeden seyreder. Nörobiyolojik olarak, amigdala hiperaktivitesinin prefrontal korteks tarafından bastırılmasının zamanla zayıflaması ve hipokampal hacimdeki azalmaya bağlı olarak anı entegrasyonunun bozulması süreci besler.
Etimoloji
İngilizce 'delayed' (gecikmiş) + Latince 'post' (sonra) + Yunanca 'trauma' (yara/travma) + 'stres' (baskı/zorlanma) + İngilizce 'disorder' (bozukluk/düzen bozulması) kelimelerinin birleşiminden oluşan klinik bir tamlamadır.
Karıştırmayın
Akut Stres Bozukluğu (travma sonrası ilk bir ay içinde görülür) ve Kronik Travma Sonrası Stres Bozukluğu (semptomlar travmadan hemen sonra başlar ve süreklilik arz eder). Temel fark, semptom başlangıcının zamansal olarak travmadan ne kadar uzakta olduğudur.