Gizli Koşullama
Covert Conditioning
Tanım
Bireyin hayal gücünü kullanarak gözlemlenemeyen zihinsel süreçler üzerinden davranış değiştirmesini hedefleyen ve öğrenme ilkelerine dayanan bir davranış terapisi tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal fobi tanımıyla gelen bir danışanın, topluluk önünde konuşurken yoğun kaygı yaşadığı senaryoyu hayal etmesi istenir. Danışan, konuşmayı başarıyla tamamladığını zihninde canlandırdıktan hemen sonra, kendi kendini zihinsel olarak ödüllendirir (örneğin sevdiği bir ödülü hayal eder veya kendine övgü cümleleri kurar). Bu süreç, gerçek hayattaki benzer durumlarda hissedilen korku tepkisinin sönmesine ve adaptif davranışın pekişmesine zemin hazırlar.
Derin Analiz
1966 yılında Joseph R. Cautela tarafından geliştirilen gizli koşullama, klasik ve edimsel koşullama ilkelerinin doğrudan gözlemlenebilir dışsal davranışların yanı sıra içsel, bilişsel süreçlere de uygulanabileceği varsayımına dayanır. Bu yaklaşım, açık (overt) ve gizli (covert) davranışların karşılıklı olarak birbirini etkilediğini ve ortak öğrenme yasalarına tabi olduğunu savunur. Terapötik süreçte danışan, sorunlu bir yaşam durumunu ve bu duruma gösterilecek adaptif tepkiyi zihninde canlı bir şekilde canlandırır; ardından bu zihinsel provokasyonu olumlu bir pekiştireçle takip eder. Nörobiyolojik düzeyde bu teknik, zihinsel imgelemenin gerçek deneyimlerle benzer nöral devreleri (ayna nöron sistemleri ve motor korteks simülasyonları dahil) aktive ettiği gerçeğine dayanır. Hayal edilen pekiştireçler, dopaminerjik ödül yollarını simüle ederek sinaptik plastisiteyi tetikler ve nihayetinde somut davranışsal değişimi (behavioral modification) sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'covert' (gizli, üstü kapalı; Latince 'cooperire' [örtmek] kökünden) ve 'conditioning' (koşullama, edimsel süreçler; Latince 'condicere' [uzlaşmak/şartlandırmak] kökünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma ile sıklıkla karıştırılır; sistematik duyarsızlaştırma temel olarak anksiyete ve korku tepkisini azaltmak için gevşeme ile eşleştirilmiş maruz bırakma odaklıyken, gizli koşullama doğrudan edimsel ilkeleri (pekiştirme, ceza) içsel imgeler yoluyla uygulamayı amaçlar.