Halüsinojen Kaynaklı Duygu Durum Bozukluğu
Hallucinogen-induced Mood Disorder
Tanım
Halüsinojen kullanımı sonrasında ortaya çıkan ve madde entoksikasyonu veya yoksunluğu dönemini aşarak kalıcılık gösteren belirgin duygu durum bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşındaki bir birey, yüksek doz sentetik halüsinojen alımından haftalar sonra kliniğe başvurmuştur. Madde etkisinin üzerinden uzun süre geçmesine rağmen yoğun suçluluk duyguları, hayattan zevk alamama (anhedoni) ve sürekli bir panik hali yaşadığını, geçmişteki hatalarını zihninde sürekli irdeleyerek kendine yönelttiğini ifade etmektedir. Yapılan psikiyatrik değerlendirmede, tablonun primer bir majör depresyon değil, halüsinojen maruziyetinin tetiklediği kalıcı bir duygu durum bozukluğu olduğu saptanmıştır.
Derin Analiz
Bu klinik tablo, psikedelik veya disosiyatif maddelerin nörotransmitter sistemleri (özellikle serotonerjik 5-HT2A reseptörleri) üzerindeki akut etkilerinin, beyin homeostazisinde yarattığı kalıcı dengesizlikler sonucu gelişir. Klinik olarak depresif epizotlar, şiddetli anksiyete, öz-suçlama ve paranoidite ile karakterizedir. DSM-5 kriterlerine göre, bu bozukluğun tanısının konulabilmesi için duygu durum bozukluğunun belirtilerinin maddesiz geçen dönemde de klinik açıdan belirgin bir sıkıntı yaratması ve tablonun saf bir madde zehirlenmesi veya yoksunluğunun çok ötesine uzanması gerekmektedir. Nörobiyolojik düzeyde, sinaptik plastisitedeki ani değişimlerin prefrontal korteks ve amigdala devrelerindeki duygu regülasyonunu bozduğu düşünülmektedir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Madde kullanımına bağlı gelişen geçici anksiyete veya öfori halleri ile karıştırılır; ayırt edici temel faktör, belirtilerin maddenin vücuttan atılmasından sonra da inatçı bir şekilde devam etmesi ve kronikleşmesidir.