Korkulan Benlik
Feared Self
Tanım
Bireyin gelecekte sahip olmaktan şiddetle kaçındığı, kaygı ve dehşet uyandıran olumsuz psikolojik özellikler ve durumlar bütününe dair zihinsel temsilidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik seanslarda, panik bozukluk ve sosyal kaygı tanısı alan 28 numaralı vaka olan Ahmet, sürekli olarak 'işini kaybetmiş, kimsesiz, sokaklarda yapayalnız ve zihinsel melekelerini yitirmiş' bir zavallı haline dönüşeceği korkusuyla yaşamaktadır. Terapide bu imajın, onun 'korkulan benlik' temsili olduğu saptanmış; Ahmet'in kariyerindeki en ufak bir hatayı dahi bu korkulan sonun mutlak bir kanıtı olarak yorumladığı (bilişsel çarpıtma) anlaşılmıştır.
Derin Analiz
Benlik kavramı (self-concept) analizlerinde korkulan benlik, motivasyonel psikolojinin kritik bir bileşenidir. Markus ve Nurius'un olası benlikler (possible selves) teorisinin türevi olan bu yapı, bireyin 'olmak istediği' (ideal benlik) veya 'olması beklenen' (ought self) durumların tam zıttında konumlanır. Nörobiyolojik düzeyde, korkulan benliğe dair düşünceler veya bu durumu tetikleyen uyarıcılar, amigdala öncülüğünde limbik sistemi aktive ederek yaklaşma-kaçınma ikileminde yoğun bir kaçınma tepkisi doğurur. Bilişsel olarak bu durum, geleceğe yönelik felaketleştirme eğilimleri, otokritik döngüler ve kronik kaygı bozuklukları ile doğrudan ilişkilidir. Birey, korkulan benliğe dönüşme ihtimalini sürekli zihinsel simülasyonlarla izler; bu durum, paranoid tetiklenmelere veya obsesif kompulsif spektrumdaki kaçınma davranışlarına zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
İstenmeyen benlik (Undesired self) ile sıklıkla karıştırılır; istenmeyen benlik daha geniş bir hoşnutsuzluk yelpazesini kapsarken, korkulan benlik spesifik olarak yoğun anksiyete, dehşet (dread) ve akut kaçınma motivasyonu tetikleyen fobi düzeyindeki geleceksel benlik kurgusudur.