Pekiştirme İzlerliği
Reinforcement Contingency
Tanım
Bir organizmanın sergilediği belirli bir tepki ile bu tepkiyi takip eden pekiştireç arasındaki kuralı ve olasılıksal bağımlılık ilişkisini ifade eder.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamındaki bir güvercinin belirli bir ışık uyarısı altında disk gagalaması sonucunda (tepki) pelet yiyecek alması (pekiştireç) doğrudan yapay bir pekiştirme izlerliği örneğidir. Günlük yaşamda ise bir çalışanın hazırladığı rapor karşılığında performans primi alması veya başı ağrıyan bir bireyin analjezik ilaç içmesiyle ağrının dinmesi (negatif izlerlik) bu kavramın somut tezahürleridir.
Derin Analiz
Edimsel koşullamanın temel taşı olan pekiştirme izlerliği, davranışın çevresel sonuçları tarafından nasıl şekillendirildiğini açıklamaktadır. Bu mekanizma, yanıt ile uyarıcı arasındaki zamansal ve nedensel bağı tanımlar. Pozitif izlerlik durumunda, hedeflenen tepkinin gerçekleşmesi pekiştirecin ortaya çıkma olasılığını artırırken (pozitif pekiştirme); negatif izlerlikte ise tepki, bir uyarıcının ortadan kalkmasını veya engellenmesini tetikler (negatif pekiştirme). İzlerliğin gücü; pekiştirecin sunum hızına, büyüklüğüne ve tepki ile uyarıcı arasındaki zamansal bitişikliğe doğrudan bağlıdır. Klinik pratikte, maladaptif davranışların sürdürülmesinde veya ortadan kaldırılmasında bu izlerlik ağlarının analizi (fonksiyonel değerlendirme) kritik bir rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'reinforcement' (Fransızca 'renforcer' [güçlendirmek] kökünden, Latincedeki 're-' [pekiştirme/yeniden] + 'fortis' [güçlü] sözcüklerinden türetilmiştir) ve 'contingency' (Latince 'contingere' [dokunmak, payına düşmek, olası olmak] fiilinden türetilen ve olaylar arasındaki bağımlılığı ifade eden 'contingentia' sözcüğünden gelmektedir).
Karıştırmayın
Kazara pekiştirme (accidental reinforcement) ile sıklıkla karıştırılır; kazara pekiştirmede tepki ile sonuç arasında gerçek bir nedensel bağ yoktur, sadece zamansal tesadüf söz konusudur. Ayrıca klasik koşullamadaki uyarıcı-uyarıcı (S-S) eşleşmesinden farklı olarak burada tepki-uyarıcı (R-S) bağımlılığı esastır.
Keşfetmeye Devam Edin
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Pekiştireç
Pekiştireç
Reinforcer
Bir davranışın ardından gelerek o davranışın ileride tekrarlanma sıklığını veya olasılığını artıran herhangi bir uyarıcı veya koşul.
İncele