Piblokto
Arctic Hysteria
Tanım
Kuzey Kutup bölgesinde yaşayan yerli halklarda, özellikle İnyuit kadınlarında görülen, aniden ortaya çıkan disosiyatif fug ve ajitasyon nöbetleriyle karakterize kültüre özgü bir sendromdur.
Örnek Vaka / Uygulama
Kış aylarında aylardır süren karanlık ve ağır tecrit koşullarında yaşayan bir İnyuit kadının, evinin içinde ani bir çığlıkla yere kapaklanması, üzerindeki kalın kürkleri parça parça edip dışarıdaki dondurucu soğuğa doğru koşmaya başlaması, çevredekilerin müdahalesiyle sakinleştirildikten birkaç saat sonra ise yaşanan nöbeti tamamen hatırlamaması klinik bir piblokto vakasıdır.
Derin Analiz
Piblokto, klinik psikiyatri ve antropoloji kesişiminde incelenen, kültüre özgü bir bozukluktur (culture-bound syndrome). DSM-5 ekseninde standart bir kategori olarak yer almamakla birlikte, geçici bir disosiyatif durum ve akut stres reaksiyonu olarak değerlendirilir. Nörobiyolojik düzeyde, uzun süreli karanlık, aşırı soğuk, izolasyon, hipervitaminoz A (özellikle kutup hayvanlarının karaciğerlerinin tüketimine bağlı) ve kalsiyum metabolizması bozukluklarının tetiklediği hipokalsemik tetani benzeri durumların, predispozan faktörler olabileceği öne sürülmüştür. Semptom yelpazesinde çığlık atma, kıyafetleri yırtma, anlamsız kelimeler tekrarlama, kar üzerinde çıplak koşma ve ardından tam bir amnezi (unutkanlık) gözlenir.
Etimoloji
İnyuit dilindeki 'pibloktoq' (delirme, çılgına dönme) sözcüğünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Disosiyatif Füg (genel bir travmatik kaçış halidir; piblokto ise spesifik bir coğrafi ve kültürel bağlama özgü akut krizdir) ve Akut Stres Bozukluğu.