Piblokto
Arctic Hysteria / Piblokto
Tanım
🔹 1. (arctic hysteria):
Kuzey Kutup bölgesinde yaşayan yerli halklarda, özellikle İnyuit kadınlarında görülen, aniden ortaya çıkan disosiyatif fug ve ajitasyon nöbetleriyle karakterize kültüre özgü bir sendromdur.
🔹 2. (piblokto):
Kuzey Kutup bölgesi yerlilerinde, özellikle kadınlarda görülen; ani disosiyatif heyecan dalgaları, kıyafetleri yırtarak karda çıplak koşma, konvülsiyonlar, koma ve ardından gelen amnezi ile karakterize kültüre bağlı bir sendromdur.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (arctic hysteria): Kış aylarında aylardır süren karanlık ve ağır tecrit koşullarında yaşayan bir İnyuit kadının, evinin içinde ani bir çığlıkla yere kapaklanması, üzerindeki kalın kürkleri parça parça edip dışarıdaki dondurucu soğuğa doğru koşmaya başlaması, çevredekilerin müdahalesiyle sakinleştirildikten birkaç saat sonra ise yaşanan nöbeti tamamen hatırlamaması klinik bir piblokto vakasıdır. 🔹 2. (piblokto): Kutup bölgesinde uzun süren polar gece (güneşsiz kış dönemi) sırasında, kapalı bir igloda yaşayan Inuit kadınının aniden çığlık atarak evdeki eşyaları fırlatması, üzerindeki kıyafetleri yırtarak eksi yirmi derecedeki karın içine fırlaması, saatler süren bu taşkınlık halinin ardından yere yığılıp konvülsiyon geçirmesi ve uyanınca yaşananları tamamen unutması.
Derin Analiz
🔹 1. (arctic hysteria):
Piblokto, klinik psikiyatri ve antropoloji kesişiminde incelenen, kültüre özgü bir bozukluktur (culture-bound syndrome). DSM-5 ekseninde standart bir kategori olarak yer almamakla birlikte, geçici bir disosiyatif durum ve akut stres reaksiyonu olarak değerlendirilir. Nörobiyolojik düzeyde, uzun süreli karanlık, aşırı soğuk, izolasyon, hipervitaminoz A (özellikle kutup hayvanlarının karaciğerlerinin tüketimine bağlı) ve kalsiyum metabolizması bozukluklarının tetiklediği hipokalsemik tetani benzeri durumların, predispozan faktörler olabileceği öne sürülmüştür. Semptom yelpazesinde çığlık atma, kıyafetleri yırtma, anlamsız kelimeler tekrarlama, kar üzerinde çıplak koşma ve ardından tam bir amnezi (unutkanlık) gözlenir.
🔹 2. (piblokto):
Piblokto, DSM-5 terminolojisinde 'kültüre bağlı sendromlar' (culture-bound syndromes) kategorisinde değerlendirilen akut bir davranışsal krizdir. Antropolojik ve psikiyatrik incelemeler, bu durumun aşırı çevresel stres, karanlık kış koşulları, vitamin eksiklikleri (özellikle kalsiyum ve A vitamini) ile uzun süre bastırılmış sosyal ve duygusal tepkilerin somatik ve disosiyatif bir patlama yoluyla dışavurumu olduğunu göstermektedir. Nörobiyolojik düzeyde, akut amigdaloid hiperaktivitenin eşlik ettiği geçici bir bilinç ve duygu durum bozulması söz konusudur.
Etimoloji
🔹 1. (arctic hysteria):
İnyuit dilindeki 'pibloktoq' (delirme, çılgına dönme) sözcüğünden türetilmiştir.
🔹 2. (piblokto):
İnuitçe (Inuktitut) 'piblûktok' (delirmek, çılgına dönmek) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (arctic hysteria):
Disosiyatif Füg (genel bir travmatik kaçış halidir; piblokto ise spesifik bir coğrafi ve kültürel bağlama özgü akut krizdir) ve Akut Stres Bozukluğu.
🔹 2. (piblokto):
Disosiyatif Füg ve Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu. Piblokto'yu bunlardan ayıran temel özellikler, spesifik bir coğrafi/kültürel ekosistemde ortaya çıkması, ani konvülsif nöbetler ve derin koma tablosuyla sonlanmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Geçmişe Dönüş
Geçmişe Dönüş
Flashback
Travmatik bir olayın veya psikoaktif madde deneyiminin, aradan uzun zaman geçmesine rağmen çevresel tetikleyicilerle zihinde sanki şu anda yaşanıyormuşçasına canlı ve istemsiz bir şekilde yeniden tecrübe edilmesi.
İncele
Tanısal Gölgeleme
Tanısal Gölgeleme
Diagnostic Overshadowing
Çoklu engelliliğe veya bilinen birincil bir tanıya sahip bireylerde, ortaya çıkan yeni semptomların mevcut birincil duruma yorulması nedeniyle eşlik eden ek bir bozukluğun gözden kaçırılması.
İncele
Plüralizm
Plüralizm
Pluralism
Herhangi bir olgunun, gerçekliğin veya kavramın tek bir nedene, boyuta ya da kökene indiraranameyeceğini, çoklu nedenlere ve anlamlara sahip olduğunu savunan felsefi ve metodolojik yaklaşım.
İncele
Transdermal Bant
Transdermal Bant
Transdermal Patch
İlacın deri yoluyla emilerek doğrudan kan dolaşımına kontrollü bir hızla salınmasını sağlayan yapışkan tıbbi uygulama.
İncele